Artikel 191 Rv: Loon en schadeloosstelling van de deskundige

Als het onderzoek klaar is, moet de deskundige worden betaald. Artikel 191 Rv regelt hoe dat gaat. De deskundige heeft aanspraak op schadeloosstelling voor zijn kosten en op loon voor zijn werk. De rechter begroot dat bedrag, en hij doet dat onder de minuut van het schriftelijke bericht, dus onder het originele exemplaar dat bij de rechtbank blijft, of onder het proces-verbaal van het mondelinge verslag.

De begroting door de rechter

De deskundige stuurt geen rekening rechtstreeks aan een partij. Hij dient zijn declaratie in bij de rechter, die vaststelt welk bedrag redelijk is gezien de opdracht en het verrichte werk. Dat is een waarborg voor beide partijen: de kosten van het onderzoek worden niet bepaald door de deskundige zelf en niet door degene die hem heeft voorgesteld.

Betaling uit het voorschot

De griffier betaalt het begrote bedrag aan de deskundige uit het voorschot dat eerder is gestort. Dat is de normale gang van zaken en het verklaart waarom het voorschot in een vroeg stadium op de griffie moet staan: zonder dat geld kan er aan het eind niet worden afgerekend.

• Voorschot toereikend. Dan is de zaak met de betaling afgedaan; wat resteert, verrekent de griffie.
• Voorschot te laag. Voor het resterende bedrag wordt een bevelschrift van tenuitvoerlegging gegeven ten laste van de partij of partijen die het voorschot moesten storten. Dat bevelschrift is een executoriale titel: de deskundige kan daarmee zo nodig via een deurwaarder incasseren.

- Mondeling verslag of opname. Is er geen schriftelijk rapport maar een verslag ter zitting, dan wordt het bevelschrift gezet op een uittreksel dat in executoriale vorm is afgegeven, ontleend aan het proces-verbaal of aan de latere schriftelijke weergave ervan.

Als er geen voorschot is opgelegd

Bij partijen die vanwege onvermogen geen voorschot hoefden te storten, is er niets om uit te betalen. Voor dat geval bepaalt de wet dat de griffier het bedrag waarop de deskundige aanspraak heeft ten laste van de Staat betaalt. Zo blijft een deskundigenonderzoek ook bereikbaar voor wie het zelf niet kan voorschieten. Tijdens de procedure wordt dat bedrag voorlopig in debet gesteld: het staat als openstaande post genoteerd en de eindafrekening volgt pas later, als duidelijk is wie de proceskosten draagt.

Een voorbeeld

In een burengeschil over een scheefgezakte schuur begroot de rechter het loon van de bouwkundige hoger dan het gestorte voorschot, omdat er extra metingen nodig waren. De griffier betaalt eerst uit het voorschot. Voor het tekort krijgt de deskundige een bevelschrift ten laste van de eiser, die het voorschot moest storten. Wint de eiser de zaak, dan kan hij die kosten via de proceskostenveroordeling proberen terug te halen bij zijn buurman.

In de praktijk

Onderschat de eindafrekening niet. Het voorschot is een schatting en de rekening kan hoger uitvallen; u kunt dus na het rapport nog een aanvullende betaling tegenkomen. Vraag de deskundige daarom vooraf om een onderbouwde begroting, laat hem melden zodra hij verwacht daaroverheen te gaan, en reageer als u de declaratie te hoog vindt voordat de rechter die begroot. En houd voor ogen dat het voorschieten van kosten iets anders is dan het uiteindelijk dragen ervan: dat laatste wordt in het vonnis beslist.