Artikel 661 Rechtsvordering (661 Rv)

De opsomming van artikel 660 Rv gaat ervan uit dat er iemand is die opkomt voor zijn eigen belang. Soms is dat er niet: een erfgenaam is onvindbaar, of hij is niet in staat zijn zaken te behartigen en heeft geen wettelijke vertegenwoordiger. Artikel 661 Rv vult dat gat op voor nalatenschappen.

Wanneer dit speelt

Er zijn twee situaties. De eerste is afwezigheid: een rechthebbende is niet ter plaatse en niet bereikbaar, bijvoorbeeld omdat hij in het buitenland woont of omdat niemand weet waar hij is. De tweede is onbekwaamheid: iemand kan zijn belangen niet zelf behartigen.

In beide gevallen geldt de aanvullende eis dat er geen wettelijke vertegenwoordiger is, of dat die er wel is maar zelf afwezig. Is er wél een vertegenwoordiger die kan optreden, dan is deze bepaling niet nodig; die vertegenwoordiger handelt dan gewoon voor de betrokkene.

Twee wegen

De wet opent twee routes. De eerste is dat een notaris het verlof tot verzegeling verzoekt. Hij treedt daarbij niet op voor zichzelf, maar vanuit zijn rol bij de afwikkeling van nalatenschappen. Zo kan de boedel worden veiliggesteld terwijl er nog gezocht wordt naar de rechthebbende of naar een vertegenwoordiger.

De tweede is dat de kantonrechter de verzegeling ambtshalve beveelt. Ambtshalve betekent dat hij het uit eigen beweging doet, dus zonder dat iemand erom heeft gevraagd. Dat is uitzonderlijk in het burgerlijk procesrecht, waar de rechter normaal gesproken wacht tot een partij iets vordert of verzoekt.

Waarom die uitzondering

De reden is dat er anders niemand is die de belangen van de afwezige of onbekwame bewaakt, terwijl de boedel intussen kan verdwijnen. Wie er niet is, kan geen verzoek indienen; wie niet bekwaam is, kan dat evenmin. De wetgever heeft die kwetsbare positie willen beschermen.

De bevoegdheid geldt alleen bij een nalatenschap. Voor de gemeenschappen die in deze afdeling worden genoemd, is deze mogelijkheid niet geopend.

Een voorbeeld

Een man overlijdt en laat twee erfgenamen na. Eén van hen is al jaren spoorloos. De notaris die met de afwikkeling is belast, ziet dat de woning voor derden toegankelijk is en verzoekt de kantonrechter verlof tot verzegeling, juist om het aandeel van de vermiste erfgenaam veilig te stellen. Ook de kantonrechter had de verzegeling in zo'n geval uit eigen beweging kunnen bevelen.

In de praktijk

Voor de aanwezige erfgenamen: verzegeling op deze grond is niet tegen u gericht. Zij houdt de boedel intact totdat iedereen in beeld is, en voorkomt dat u later wordt verweten dat er zaken zijn verdwenen.

Voor de notaris: maak duidelijk waarom een vertegenwoordiger ontbreekt of afwezig is, want dat is de sleutel tot deze bevoegdheid. Zodra er wel iemand is die voor de betrokkene kan optreden, is de gewone weg van artikel 660 Rv aan de orde.