Artikel 101 Rv: De bevoegde rechter in consumentenzaken

Een consument die met een bedrijf in conflict raakt, moet zijn recht dicht bij huis kunnen halen. Dit artikel regelt dat: is een overeenkomst gesloten tussen enerzijds iemand die beroeps- of bedrijfsmatig handelt en anderzijds een particulier, dan is ook de rechter van de woonplaats van die particulier bevoegd.

Wanneer de regel geldt

Er moeten twee dingen samenvallen. Aan de ene kant staat iemand die beroeps- of bedrijfsmatig handelt: een winkel, een aannemer, een energieleverancier, een verzekeraar. Aan de andere kant staat een natuurlijk persoon die juist niet in de uitoefening van een beroep of bedrijf handelt. Twee ondernemers onderling vallen er niet onder, en twee particulieren onderling evenmin.

Het moet bovendien om een overeenkomst gaan. Een geschil dat niet op een contract berust maar bijvoorbeeld op een onrechtmatige daad, valt onder een andere bepaling.

Woonplaats of werkelijk verblijf

Bevoegd is de rechter van de woonplaats van de particulier. Heeft hij geen woonplaats, dan geldt de plaats van zijn werkelijk verblijf: waar hij feitelijk verblijft. Zo is er ook een rechter aan te wijzen voor iemand zonder vast adres.

Een keuze, geen dwingende regel

De wet zegt dat deze rechter "mede bevoegd" is. De hoofdregel dat u dagvaardt bij de rechter van de woonplaats van de gedaagde blijft dus gewoon gelden; er komt een mogelijkheid bij. In de praktijk werkt dat twee kanten op.

• Klaagt de consument, dan kan hij kiezen tussen de rechter van zijn eigen woonplaats en die van de vestiging van het bedrijf. Meestal kiest hij het eerste.
• Spreekt het bedrijf de consument aan, dan komt het via de hoofdregel toch al bij de woonplaats van de consument uit. De regel bevestigt dan wat er al gold.

Een voorbeeld. Iemand koopt online een wasmachine bij een winkel aan de andere kant van het land. Het apparaat blijft haperen en de winkel doet niets. De koper hoeft niet naar de rechtbank in het gebied van de verkoper te reizen; hij kan de zaak aanbrengen bij de rechter van zijn eigen woonplaats. Omdat het om een consumentenkoop gaat, doet de kantonrechter de zaak en mag hij zelf het woord voeren.

Bedingen over de bevoegde rechter

In algemene voorwaarden staat vaak een zin waarin een bepaalde rechtbank wordt aangewezen. In zaken van het soort dat dit artikel bestrijkt blijft zo'n aanwijzing zonder gevolg: het tweede lid van artikel 108 Rv zet haar opzij zodra een bedrijf en een particulier tegenover elkaar staan. Daarop bestaan twee uitzonderingen. De afspraak telt wel mee wanneer partijen haar pas maakten nadat het geschil was ontstaan, en ook wanneer de particulier zich uit eigen beweging tot de aangewezen rechter wendt. Laat u door zo'n zin in de voorwaarden dus niet afschrikken.

In de praktijk

Zet in uw dagvaarding kort uit waarom u bij déze rechtbank bent: dat u particulier bent, dat de wederpartij beroeps- of bedrijfsmatig handelt en dat u daar woont. Dat scheelt een discussie vooraf. En bedenk dat de plaats van de rechter iets anders is dan de vraag of u gelijk krijgt; de inhoudelijke regels over uw koop of uw dienstverlening staan in het Burgerlijk Wetboek.