Artikel 1053 Rechtsvordering (1053 Rv)

Een arbitragebeding staat bijna altijd ergens midden in een groter contract: een aannemingsovereenkomst, een distributiecontract, een aandeelhoudersovereenkomst. Wat gebeurt er dan als een partij zegt dat dat hele contract nooit geldig tot stand is gekomen of is vernietigd? Artikel 1053 Rv geeft daarop het antwoord: de afspraak om te arbitreren moet als een afzonderlijke overeenkomst worden beschouwd en beoordeeld. Het lot van het contract sleept het arbitragebeding dus niet automatisch mee.

Wat het scheidsgerecht mag beoordelen

De tweede zin van het artikel bepaalt dat het scheidsgerecht bevoegd is te oordelen over het bestaan en de rechtsgeldigheid van de hoofdovereenkomst waarvan de overeenkomst tot arbitrage deel uitmaakt of waarop zij betrekking heeft.

Een andere vraag is of de afspraak om te arbitreren zelf bestaat en geldig is. Artikel 1053 Rv gaat over de hoofdovereenkomst; over zijn eigen bevoegdheid beslist het scheidsgerecht op grond van artikel 1052 Rv. Komt het daar tot de conclusie dat een geldige arbitrageovereenkomst ontbreekt, dan verklaart het zich onbevoegd en is op grond van artikel 1052 Rv, vijfde lid, de gewone rechter aan zet.

Waar de grens ligt

Zelfstandig betekent niet onaantastbaar. De arbitrageafspraak kan zelf gebrekkig zijn, en dan houdt het op. Dat speelt bijvoorbeeld wanneer de handtekening onder het beding vervalst is, wanneer niet hard te maken valt dat partijen arbitrage zijn overeengekomen — artikel 1021 Rv verlangt daarvoor een geschrift of elektronische gegevens, al is dat een bewijsvoorschrift en geen vormvereiste voor de geldigheid — of wanneer het geschil naar zijn aard niet aan arbitrage kan worden onderworpen. Voor de eerste twee gevallen geldt volgens artikel 1052 Rv een strenge regel: wie in het geding verschijnt en aanvoert dat een geldige arbitrageovereenkomst ontbreekt, moet dat doen vóór alle weren, anders vervalt dat recht. Het bezwaar dat het geschil zich niet voor arbitrage leent valt daarbuiten; dat kan ook later nog worden aangevoerd.

In de praktijk

• Voor wie arbitrage wil ontlopen: een aanval op het contract als geheel brengt de zaak niet bij de gewone rechter; daarvoor moet iets worden aangevoerd over de arbitrageafspraak zelf, en wel vóór alle weren.
• Voor wie arbitrage wil: een verweer dat het contract ongeldig is, valt binnen de bevoegdheid van het scheidsgerecht en legt de zaak dus niet stil.
• Bij het opstellen van contracten: een arbitragebeding dat ook geschillen over het bestaan en de geldigheid van de overeenkomst noemt, laat over de reikwijdte weinig onduidelijkheid.