Artikel 180 Rv: Het proces-verbaal van het getuigenverhoor

Artikel 180 Rv regelt het proces-verbaal van een getuigenverhoor dat op een afzonderlijke zitting plaatsvindt. Daarin worden de gevolgde vormen vastgelegd en alles wat er met betrekking tot de zaak voorvalt. De getuige krijgt het deel dat over hem gaat voorgelezen, mag het aanpassen en ondertekent zijn verklaring. Het geheel wordt ondertekend door de rechter voor wie het verhoor plaatshad.

Waarom dit stuk zo belangrijk is

Het proces-verbaal is het enige wat er van een verhoor overblijft. Wordt het vonnis later door een andere rechter gewezen, of komt de zaak bij het gerechtshof, dan wordt uitsluitend hieruit gelezen wat er is verklaard. Wat er niet in staat, is voor het vervolg van de procedure niet gezegd.

Voorlezen, aanvullen, ondertekenen

Het tweede lid geeft de getuige een echt recht: zijn deel wordt hem voorgelezen en hij mag daarin de veranderingen en aanvullingen aanbrengen die hem goeddunken. Dat is geen beleefdheid maar een correctiemoment. Een verklaring wordt samengevat, en samenvattingen zijn zelden precies; juist het woord dat wegviel, kan het beslissende woord zijn.

Daarna ondertekent hij. Weigert hij dat, of zegt hij niet te kunnen tekenen, dan worden die weigering of die verhindering met de oorzaak ervan in het proces-verbaal vermeld. Voor een getuige die tevens partij is, kan dat gevolgen hebben: artikel 179 Rv laat toe daaraan een gevolgtrekking te verbinden.

Het vierde lid trekt dezelfde regels door naar verklaringen die partijen zelf afleggen: ook die worden vastgelegd, voorgelezen en ondertekend.

Beeld en geluid in plaats van papier

Het zesde lid maakt een modernere variant mogelijk: het proces-verbaal kan worden vervangen door een beeld- of geluidsopname die door of namens de rechter wordt gemaakt, op de wijze die artikel 90 Rv daarvoor aangeeft. Wordt naderhand alsnog een schriftelijke weergave gemaakt, dan moet daarin staan welke vormen in acht zijn genomen en moet zij worden ondertekend door de rechter voor wie het verhoor plaatshad.

Een opname heeft een groot voordeel: toon, aarzeling en woordkeus blijven bewaard. Het nadeel is dat een opname van uren zelden helemaal wordt teruggekeken, waardoor de samenvatting waar het uiteindelijk op aankomt, pas later ontstaat.

Een voorbeeld

Een getuige zegt dat er 'iets over een korting' is gezegd. In de opgetekende tekst wordt dat 'er is een korting afgesproken'. Dat is een wezenlijk verschil. Wordt de verklaring voorgelezen en meldt de getuige dat meteen, dan wordt de zin aangepast en klopt het dossier. Merkt niemand het op, dan wordt maanden later op die ene zin een oordeel gebouwd.

In de praktijk

Luister bij het voorlezen scherp mee en aarzel niet om te corrigeren, ook op details. Vraag om precisering als er 'ongeveer' of 'kort daarna' staat waar u een datum weet, en laat schrappen wat u niet zo heeft gezegd.

Vraag na afloop om een afschrift en lees het rustig na. Klopt er iets niet, meld dat dan zo snel mogelijk schriftelijk; hoe langer u wacht, hoe kleiner de kans dat er nog iets aan wordt gedaan.