Artikel 436 Rechtsvordering (436 Rv)

Een executoriale titel geeft ruime mogelijkheden, maar niet op alles kan beslag worden gelegd. Dit artikel sluit twee categorieën uit: goederen die voor de openbare dienst zijn bestemd, en goederen die De Nederlandsche Bank onder zich heeft ten behoeve van een systeem als bedoeld in de Faillissementswet.

Goederen bestemd voor de openbare dienst

Het gaat om zaken die worden ingezet voor een publieke taak: het gemeentehuis, een schoolgebouw, een brandweerauto, de apparatuur van een hulpdienst, de weg voor uw deur. Zou daarop beslag mogelijk zijn, dan kon één schuldeiser met een onbetaalde factuur het functioneren van een overheidsorgaan lamleggen. Het verbod beschermt dus niet de overheid als schuldenaar, maar de taak die met die goederen wordt vervuld.

Wint u een procedure tegen een overheidsinstantie, dan betekent dit niet dat u met lege handen staat. De uitspraak blijft gewoon een executoriale titel, en overheidsorganen voldoen in de regel aan een veroordeling; doen zij dat niet, dan blijft de vraag welke goederen wél buiten de publieke taak vallen. Die beoordeling is niet altijd eenvoudig en kan als executiegeschil aan de voorzieningenrechter worden voorgelegd langs de weg van artikel 438 Rv.

Goederen bij De Nederlandsche Bank

Het tweede deel van het verbod beschermt de infrastructuur van het betalings- en effectenverkeer. Banken en andere instellingen verrekenen hun onderlinge posities via systemen waarin enorme bedragen omgaan, en de Faillissementswet omschrijft wat onder zo'n systeem valt. Wat De Nederlandsche Bank daarvoor onder zich houdt, is aan beslag onttrokken.

De achterliggende gedachte is dezelfde als bij de openbare dienst. Zou een individuele schuldeiser beslag kunnen leggen midden in de afwikkeling van betalingen, dan kan één geschil het verkeer tussen banken blokkeren, met gevolgen die veel verder reiken dan zijn eigen vordering. De wet kiest hier dus voor de stabiliteit van het systeem.

Een voorbeeld. Een aannemer heeft een gemeente in rechte gedwongen tot betaling van een aangenomen som, maar de gemeente betaalt niet. Beslag op het gemeentehuis, op de dienstvoertuigen of op de inventaris van een school is niet mogelijk. De deurwaarder zal dus moeten onderzoeken of er goederen of tegoeden zijn die niet aan de publieke taak dienstbaar zijn.

In de praktijk

Voor wie tegen een overheidsinstantie procedeert, is het verstandig al voor de procedure na te denken over de vraag hoe een veroordeling straks wordt nagekomen. Een dwangsom bij de veroordeling kan effectiever zijn dan achteraf zoeken naar beslagobjecten. En voor wie zelf met een beslag wordt geconfronteerd op een goed dat een publieke taak dient, is dit artikel de grond om dat beslag aan te vechten.