Artikel 329 Rechtsvordering (329 Rv)

Normaal begint een civiele zaak bij de rechtbank of de kantonrechter, en pas daarna komt het gerechtshof in beeld. Artikel 329 Rv maakt een uitzondering mogelijk: partijen kunnen samen afspreken de eerste ronde over te slaan en hun geschil meteen bij het gerechtshof aanhangig te maken. Die afspraak heet prorogatie. Het hof dat de zaak dan behandelt, is het hof dat in hoger beroep bevoegd zou zijn geweest.

De voorwaarden

De wet stelt drie eisen. Het moet gaan om een geschil dat vatbaar is voor hoger beroep bij het gerechtshof — een zaak dus die anders langs de gewone weg bij het hof had kunnen komen. Verder is de afspraak beperkt tot zaken die ter vrije bepaling van partijen staan: geschillen over rechten en verplichtingen waarover partijen ook buiten de rechter om zelf mogen beschikken, zoals een geschil tussen twee ondernemingen over betaling, levering of schadevergoeding. En de afspraak moet er zijn bij de aanvang van het geding; halverwege alsnog naar het hof stappen kan niet.

Een keuze van beide partijen

Het geschil wordt in één feitelijke instantie afgedaan in plaats van in twee. Die route kiezen partijen samen: eenzijdig naar het hof stappen kan niet, en de wederpartij die niet meewerkt, kan er niet toe worden gedwongen.

Wat zij ermee opgeven

De prijs is een instantie. Wie meteen bij het hof begint, krijgt geen tweede feitelijke beoordeling van het geschil; artikel 331 Rv bepaalt dat het hof in eerste aanleg en tevens in hoogste ressort beslist. Hoger beroep is daarmee uitgesloten. Cassatie bij de Hoge Raad blijft wel mogelijk, maar daarin worden alleen de rechtstoepassing en de motivering getoetst.

Een voorbeeld. Een aannemer en een projectontwikkelaar zijn het oneens over de eindafrekening van een bouwproject. Beide partijen willen de procedure bij het hof beginnen. Bij de start van het geschil leggen zij vast dat de zaak dadelijk wordt voorgelegd aan het hof dat in hoger beroep bevoegd zou zijn tegen een uitspraak van de rechtbank waar de zaak anders zou zijn begonnen. Het hof behandelt de zaak vervolgens volgens de regels van de eerste aanleg.

In de praktijk

Ga vóór het maken van de afspraak na welk gerechtshof in hoger beroep bevoegd zou zijn; dat is het hof waar de zaak dan begint. Ga ook na of uw zaak wel ter vrije bepaling van partijen staat — is dat niet zo, dan houdt de afspraak geen stand. Bedenk verder dat het geschil vatbaar moet zijn voor hoger beroep: een zaak waarin tegen de uitspraak van de eerste rechter geen hoger beroep zou openstaan, kan niet via deze weg bij het hof terechtkomen. En bedenk dat voor het hof andere eisen gelden dan bij de kantonrechter: daar procedeert u met een advocaat.