Artikel 282a Rechtsvordering (282a Rv)

Het griffierecht in de verzoekschriftprocedure

Voor zover bij of krachtens deze wet of een andere wet niet anders is bepaald, houdt de rechter de zaak aan zolang de verzoeker en de belanghebbende het griffierecht niet hebben voldaan en de termijn genoemd in artikel 3, vierde lid, van de Wet griffierechten burgerlijke zaken nog loopt.
Heeft de verzoeker het verschuldigde griffierecht niet tijdig voldaan, dan verklaart de rechter de verzoeker niet-ontvankelijk in het verzoek. Voordat de rechter hiertoe overgaat, stelt hij de verzoeker in de gelegenheid zich uit te laten over het niet tijdig voldoen van het verschuldigde griffierecht.
Heeft de belanghebbende het verschuldigde griffierecht niet tijdig voldaan, dan betrekt de rechter het ingediende verweerschrift niet bij zijn beslissing op het verzoek. Voordat de rechter hiertoe overgaat, stelt hij de belanghebbende in de gelegenheid zich uit te laten over het niet tijdig voldoen van het verschuldigde griffierecht.
De rechter laat het eerste lid, tweede lid, eerste volzin, en derde lid, eerste volzin geheel of ten dele buiten toepassing, indien hij van oordeel is dat de toepassing van die bepalingen gelet op het belang van één of meer van de partijen bij toegang tot de rechter, zal leiden tot een onbillijkheid van overwegende aard.
Tegen beslissingen ingevolge het tweede, derde of vierde lid staat geen hogere voorziening open.
Het eerste tot en met vijfde lid is niet van toepassing in zaken bij de voorzieningenrechter.

Toelichting

Een verzoekschriftprocedure kost geld: zowel de verzoeker als de belanghebbende die verweer voert, is griffierecht verschuldigd. Artikel 282a Rv bepaalt wat er gebeurt zolang dat geld niet binnen is en wat de gevolgen zijn als het te laat komt. Zolang de betalingstermijn uit de Wet griffierechten burgerlijke zaken nog loopt, houdt de rechter de zaak aan. Daarna volgen scherpe sancties, met één ontsnappingsclausule voor schrijnende gevallen.

Aanhouden zolang de termijn loopt

De rechter beslist niet zolang het griffierecht nog kan worden betaald en de wettelijke termijn daarvoor nog niet is verstreken. De zaak ligt in die periode stil, tenzij een andere wettelijke regeling iets anders voorschrijft. Dat is geen straf, maar een pas op de plaats: u krijgt de kans om alsnog te betalen voordat er consequenties volgen.

De verzoeker die niet betaalt

Betaalt de verzoeker het verschuldigde bedrag niet op tijd, dan verklaart de rechter hem niet-ontvankelijk in zijn verzoek. De rechter mag dat niet zomaar doen: eerst moet hij de verzoeker de gelegenheid geven zich uit te laten over het uitblijven van de betaling. Wie kan uitleggen dat er iets misging — een betaling die kruiste met de brief, een onjuist bedrag, een fout in de administratie — moet dat dus zeggen zodra hij het bericht krijgt.

De belanghebbende die niet betaalt

Bij de belanghebbende die verweer voert, is de sanctie anders. Zijn verweerschrift wordt niet bij de beslissing op het verzoek betrokken; het telt dan simpelweg niet mee. Ook hier geldt eerst een hoorplicht: de belanghebbende krijgt de gelegenheid uit te leggen waarom het griffierecht niet op tijd is voldaan. De zaak gaat wel gewoon door, maar dan zonder zijn schriftelijke verweer.

De hardheidsclausule

Oordeelt de rechter dat deze regels, afgezet tegen het gewicht dat de gang naar de rechter voor een of meer betrokkenen heeft, op een onbillijkheid van overwegende aard uitdraaien, dan laat hij ze geheel of ten dele rusten. Dat is geen vrije keuze: komt hij tot dat oordeel, dan volgt dit. Ver reikt de uitzondering overigens niet. Zij ziet op het aanhouden en op de sancties zelf; de plicht om de verzoeker of de belanghebbende eerst te laten reageren op de uitgebleven betaling blijft hoe dan ook gelden. En er moet echt iets bijzonders spelen: dat het bedrag ongelegen komt, is op zichzelf niet genoeg.

Tegen de beslissingen over de niet-ontvankelijkheid, het buiten beschouwing laten van het verweerschrift en de toepassing van de hardheidsclausule staat geen hogere voorziening open. In zaken bij de voorzieningenrechter geldt deze hele regeling bovendien niet — daar mag de spoed niet stuklopen op een betaling.

Een voorbeeld. Een belanghebbende stuurt op tijd een uitgebreid verweerschrift in, maar laat de nota van de griffie liggen. Op de zitting blijkt dat zijn stuk niet meetelt. Hij mag nog wel uitleggen waarom hij niet betaalde, maar heeft die uitleg niet, dan beslist de rechter op het verzoek zonder zijn schriftelijke verweer.

In de praktijk

Betaal de nota van de griffie meteen en bewaar het bewijs. Kunt u het bedrag niet missen, informeer dan direct naar een verlaagd tarief of gesubsidieerde rechtsbijstand en laat de rechtbank weten dat u daarmee bezig bent. Stilzitten is de enige echt kostbare keuze.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Eerst uitleg vragen, dan pas de sanctie

Hoge Raad · 2012-02-10 · ECLI:NL:HR:2012:BU7255

Het hof had meteen de sanctie van niet-ontvankelijkheid verbonden aan het te laat betalen van griffierecht. De Hoge Raad oordeelt dat de rechter die vaststelt dat het griffierecht niet tijdig is voldaan, niet zonder meer de sancties van art. 282a lid 3 of lid 4 mag toepassen, maar de betrokken partij eerst de gelegenheid moet geven zich over het geconstateerde verzuim uit te laten, zodat zij een misverstand kan ophelderen of een beroep kan doen op de hardheidsclausule van art. 282a lid 4 Rv. Hoewel art. 282a lid 5 Rv hoger beroep en cassatie uitsluit, is het cassatieberoep ontvankelijk omdat volgens vaste rechtspraak een rechtsmiddelenverbod wordt doorbroken bij een klacht dat de rechter de regel ten onrechte niet heeft toegepast, buiten haar toepassingsgebied is getreden of zo essentiele vormen heeft verzuimd dat van een eerlijke en onpartijdige behandeling geen sprake meer is.
Hardheidsclausule en de deskundigheid van de advocaat

Hoge Raad · 2011-11-04 · ECLI:NL:HR:2011:BU3348

Een advocaat had het in cassatie verschuldigde griffierecht te laat betaald en beriep zich op de hardheidsclausule van art. 282a lid 4 Rv, omdat de nota niets vermeldde over de gevolgen van te late betaling. De Hoge Raad neemt als uitgangspunt dat een cassatieadvocaat op grond van zijn deskundigheid geacht moet worden de termijn en de verstrekkende gevolgen van overschrijding te kennen, zodat het ontbreken van die vermelding de termijnoverschrijding niet zonder meer verschoonbaar maakt. Toch past hij de hardheidsclausule toe, omdat de met de inning belaste gerechtelijke administratie stelselmatig in voorgedrukte standaardbrieven van de wet afwijkende mededelingen deed over de betaaltermijn; in die omstandigheden levert de sanctie een onbillijkheid van overwegende aard op. De verzoekers zijn daarom ontvankelijk in hun beroep.
Geldt de griffierechtsanctie ook in faillissementszaken?

Hoge Raad · 2013-10-11 · ECLI:NL:HR:2013:CA0721

Een curator had het griffierecht voor zijn verweerschrift te laat betaald en betoogde dat art. 282a Rv in faillissementszaken niet van toepassing is. De Hoge Raad verwerpt dat betoog: de Faillissementswet staat er niet aan in de weg dat een ingediend verweerschrift op grond van art. 282a lid 3 Rv in verbinding met art. 427b Rv buiten beschouwing wordt gelaten als het griffierecht niet binnen de wettelijke termijn is betaald. Vervolgens behandelt de Hoge Raad het beroep op de hardheidsclausule van art. 282a lid 4 Rv, waarbij het belang van partijen bij toegang tot de rechter de maatstaf is. De uitspraak bepaalt daarmee het bereik van de griffierechtsanctie.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst