Artikel 12 Rechtsvordering (12 Rv)

Het komt voor dat twee partijen over hetzelfde geschil in twee landen tegelijk procederen. Dat kost dubbel geld en kan twee uitspraken opleveren die elkaar tegenspreken. Artikel 12 Rv geeft de Nederlandse rechter een instrument voor die situatie. Is dezelfde zaak eerder in het buitenland aanhangig gemaakt, dan mag hij zijn eigen behandeling stilleggen en afwachten wat daar gebeurt. Blijkt de buitenlandse uitspraak in Nederland te kunnen worden erkend, dan verklaart hij zich onbevoegd.

Wanneer de bepaling van toepassing is

• Eerder aangebracht. De buitenlandse zaak moet als eerste aanhangig zijn gemaakt; deze regeling is er voor de rechter bij wie de zaak later binnenkomt.
• Dezelfde partijen, hetzelfde onderwerp. Het moet werkelijk om hetzelfde geschil gaan en niet om een verwant conflict tussen andere betrokkenen.

- Een bruikbare uitspraak. In de buitenlandse procedure moet een beslissing kunnen worden gegeven die hier voor erkenning en zo nodig voor tenuitvoerlegging in aanmerking komt.

Eerst aanhouden, dan beslissen

De wet werkt in twee stappen. Eerst kán de rechter aanhouden: hij legt de zaak stil totdat de buitenlandse rechter heeft beslist. Dat is een bevoegdheid en geen plicht, zodat hij ruimte houdt om te wegen hoe serieus en hoe voortvarend de buitenlandse procedure is. Komt die beslissing er en blijkt zij hier inderdaad erkend te kunnen worden, dan volgt de tweede stap en verklaart hij zich onbevoegd. Loopt het anders — de buitenlandse uitspraak blijkt hier onbruikbaar — dan pakt hij de zaak weer op.

Waarom erkenbaarheid de sleutel is

De hele regeling draait om de vraag of de buitenlandse uitspraak hier iets waard is. Alleen dan heeft het zin de eigen procedure te staken: de partijen krijgen dan immers een beslissing waarmee zij ook in Nederland uit de voeten kunnen. Zou de buitenlandse uitspraak hier geen enkel effect hebben, dan zou aanhouden de eiser met lege handen achterlaten. De wet houdt daarom uitdrukkelijk de mogelijkheid open dat de zaak hier alsnog wordt voortgezet.

Het moment van het verweer

De slotzin verklaart artikel 11 Rv van overeenkomstige toepassing op dagvaardingszaken. Wie zich erop wil beroepen dat de zaak al elders loopt, moet dat dus aan het begin doen, vóór alle inhoudelijke verweren. Wacht een partij daarmee tot de discussie over de feiten is begonnen, dan is zij te laat en behandelt de Nederlandse rechter de zaak gewoon verder.

Een voorbeeld uit de handelspraktijk. Twee ondernemingen bakkeleien over een distributieovereenkomst. De buitenlandse partij begint in haar eigen land een procedure over de vraag of het contract rechtsgeldig is opgezegd. Kort daarna dagvaardt de Nederlandse partij haar hier over precies dezelfde opzegging. De Nederlandse rechter kan de zaak dan stilleggen tot in het buitenland is beslist, en zich vervolgens onbevoegd verklaren als die uitspraak hier erkend kan worden.

In de praktijk

Wie een dubbele procedure signaleert, doet er goed aan meteen stukken over te leggen waaruit blijkt wanneer de buitenlandse zaak is begonnen en waarover zij gaat. Houd er ook rekening mee dat binnen de Europese Unie eigen regelgeving bestaat die deze situatie strenger regelt en die op grond van artikel 1 Rv voorgaat op deze bepaling.