Artikel 26 Rv: Het verbod om te weigeren een beslissing te geven

Eén korte zin, en toch een van de dragende regels van de rechtsstaat: de rechter mag niet weigeren te beslissen. Wie een geschil aan hem voorlegt, heeft recht op een antwoord. Dat de wet onduidelijk is, dat de vraag nieuw is of dat de zaak lastig ligt, is geen reden om partijen weg te sturen. Wordt er beslist zonder dat de wet een pasklaar antwoord geeft, dan moet de rechter dat antwoord zelf ontwikkelen, redenerend vanuit de opzet van de wet en vanuit wat de regels voor verwante gevallen beogen.

Waarom deze regel bestaat

Het verbod is de tegenhanger van het verbod op eigenrichting. Burgers en bedrijven mogen hun recht niet met eigen middelen halen; zij moeten naar de rechter. Daar staat tegenover dat die rechter hen niet met lege handen mag laten staan. Zou hij een zaak mogen weigeren omdat de wet er niet in voorziet, dan zou het geschil onopgelost blijven en zou de weg naar de rechter een lege huls zijn.

Wat het niet betekent

Het verbod ziet op het geven van een beslissing, niet op de inhoud daarvan. Een aantal uitkomsten is dus wel degelijk een beslissing in de zin van dit artikel.

• Afwijzen. Een vordering die ongegrond is, wordt afgewezen. Dat is een beslissing.
• Onbevoegd verklaren. Ontbreekt rechtsmacht of is een andere rechter bevoegd, dan spreekt de rechter dat uit en verwijst hij zo nodig.
• Niet-ontvankelijk verklaren. Is een termijn verstreken of ontbreekt een processueel vereiste, dan komt de rechter niet aan de inhoud toe, maar hij zegt dat wel.

In al die gevallen krijgt de eiser of verzoeker een antwoord waarmee hij verder kan, ook als het antwoord hem niet bevalt. Wat niet mag, is de zaak onafgedaan laten liggen.

De samenhang met de omvang van de beslissing

Deze bepaling werkt samen met artikel 23 Rv, waarin staat dat over alles wat is gevorderd of verzocht moet worden beslist. Het een gaat over de plicht om überhaupt te beslissen, het ander over de volledigheid van die beslissing. En artikel 25 Rv maakt de plicht uitvoerbaar: omdat de rechter de rechtsgronden zelf aanvult, kan hij ook oordelen in een zaak waarin partijen de juridische route niet hebben aangewezen.

Een voorbeeld

Twee partijen twisten over de gevolgen van een nieuw type digitale dienst waarvoor geen bijzondere regeling bestaat. De rechter kan niet zeggen dat hij daarover niets kan zeggen. Hij zal het geschil moeten beslechten aan de hand van de algemene regels over overeenkomsten en aansprakelijkheid, en zijn keuze moeten motiveren.

In de praktijk

Voor wie een procedure begint, is de betekenis geruststellend: uw zaak blijft niet liggen omdat zij ingewikkeld is. Voor uw processtuk betekent het dat het loont om, als de wet geen duidelijk antwoord geeft, zelf een redenering aan te bieden die de rechter kan volgen. Bent u het oneens met de uitkomst, dan ligt de weg van hoger beroep of cassatie open, met de termijnen die daarvoor gelden. Wat er niet is, is een situatie waarin u geen uitspraak krijgt.