Artikel 1033 Rechtsvordering (1033 Rv)

Arbiters worden door partijen zelf uitgezocht, vaak uit dezelfde branche waarin het geschil speelt. Dat maakt de vraag naar hun onafhankelijkheid extra klemmend. Artikel 1033 Rv geeft de maatstaf: een arbiter kan worden gewraakt als er gerechtvaardigde twijfel bestaat aan zijn onpartijdigheid of zijn onafhankelijkheid.

Wat de maatstaf inhoudt

Er hoeft niet te worden bewezen dat de arbiter werkelijk vooringenomen is. Het gaat om gerechtvaardigde twijfel: feiten en omstandigheden die bij een redelijk denkend buitenstaander de indruk wekken dat deze arbiter er niet onbevangen in staat. Onpartijdigheid ziet op de houding tegenover het geschil, onafhankelijkheid op de relatie met partijen en hun adviseurs.

Denk aan een arbiter die zakelijk verbonden is met een van de partijen, die eerder als adviseur bij hetzelfde project betrokken was, of die zich in het openbaar al uitdrukkelijk heeft uitgelaten over precies de vraag die voorligt.

De arbiter die u zelf heeft benoemd

Het tweede lid legt een beperking op. Heeft u zelf een arbiter aangewezen, dan kunt u hem alleen wraken om redenen die u pas ná de benoeming bekend zijn geworden. Dat is logisch: wat u wist toen u hem koos, heeft u kennelijk aanvaard. Anders zou een partij een arbiter kunnen benoemen en hem later, als het haar zo uitkomt, om diezelfde reden weer wegsturen.

Berusten in de benoeming door een ander

Het derde lid werkt met dezelfde gedachte voor arbiters die door een derde of door de voorzieningenrechter zijn benoemd. Heeft u in die benoeming berust, dan kunt u de arbiter niet meer wraken, tenzij de reden pas later aan het licht kwam. Berusten betekent hier: er niet tegen opkomen terwijl u de gelegenheid en de wetenschap had.

De rode draad in beide bepalingen is dat wraking geen instrument achteraf mag worden. Twijfel meldt u zodra u haar heeft, niet zodra de uitkomst u niet bevalt.

Een voorbeeld. Halverwege een arbitrage ontdekt een partij dat de door de wederpartij benoemde arbiter al jaren als vaste adviseur van die onderneming optreedt, wat nergens was gemeld. Dat is een klassieke grond voor gerechtvaardigde twijfel, en omdat het feit pas nu bekend werd, staat de weg naar wraking open.

In de praktijk

Stel bij aanvang concrete vragen aan iedere kandidaat over eerdere contacten met partijen, met hun advocaten en met het onderwerp. Artikel 1034 Rv verplicht een aangezochte arbiter om zelf te melden wat tot wraking aanleiding kan geven, maar een gerichte vraag helpt hem zich alles te herinneren.

Ontstaat er twijfel, kom dan meteen in beweging. De procedure en de termijnen staan in artikel 1035 Rv, en dat artikel bevat een stevige sanctie: wie zijn redenen niet in een wrakingsverzoek aanvoert, kan zich er later niet meer op beroepen, ook niet bij de rechter.

Weeg tegelijk of de twijfel echt hout snijdt. Een wraking legt de zaak stil en kost geld. Een meningsverschil met de arbiter over de procesorde is op zichzelf geen grond. Het gaat echter niet uitsluitend om zijn positie: ook de manier waarop hij de zaak aanpakt kan in uitzonderlijke gevallen gerechtvaardigde twijfel wekken, bijvoorbeeld wanneer hij buiten partijen om naar de feiten op zoek gaat en daaraan gevolgtrekkingen verbindt.