Artikel 161 Rechtsvordering (161 Rv)

Artikel 161 Rv verbindt het strafrecht met het civiele recht. Heeft de Nederlandse strafrechter in een op tegenspraak gewezen vonnis bewezen verklaard dat iemand een bepaald feit heeft begaan, en staat dat vonnis onherroepelijk vast, dan levert het in een civiele procedure dwingend bewijs op van dat feit. In de civiele zaak moet er dus van worden uitgegaan dat het feit is gepleegd.

De drie voorwaarden

De bepaling stelt harde eisen, en zij moeten alle drie zijn vervuld voordat deze bewijskracht intreedt.

• Een Nederlands strafvonnis. Het moet gaan om een beslissing van de Nederlandse strafrechter. Een buitenlandse veroordeling valt buiten deze regel, al kan zij natuurlijk wel als gewoon bewijs worden overgelegd.
• Op tegenspraak gewezen. Beslissend is of er in de strafzaak verweer gevoerd kon worden. Meestal doet de verdachte dat door zelf te komen, maar het kan ook zonder hem: blijft hij weg en voert een advocaat ter zitting namens hem het woord die zegt daarvoor uitdrukkelijk te zijn gemachtigd, dan telt die behandeling op grond van artikel 279 lid 2 Sv eveneens als tegenspraak. Alleen een echt verstekvonnis levert deze bijzondere bewijskracht niet op.
• In kracht van gewijsde. Er mag geen gewoon rechtsmiddel meer openstaan: hoger beroep en cassatie moeten voorbij zijn of de termijnen daarvoor moeten zijn verstreken.

Verder gaat het uitsluitend om de bewezenverklaring van het feit. De strafrechtelijke kwalificatie, de opgelegde straf en de overwegingen daaromheen vallen buiten deze regeling.

Wat het in de civiele zaak doet

Voor een slachtoffer dat schadevergoeding vordert, scheelt dit veel werk. Het feitelijk gebeuren hoeft niet opnieuw te worden bewezen en de discussie verschuift naar de vragen die het civiele recht stelt: is er onrechtmatig gehandeld tegenover deze eiser, welke schade is geleden, en hoe hoog is die.

Tegenbewijs blijft op grond van artikel 151 Rv mogelijk, tenzij de wet dat uitsluit. In de praktijk is dat een smalle weg: wie het feit alsnog wil bestrijden, moet met werkelijk nieuw materiaal komen en niet met dezelfde argumenten die in de strafzaak al zijn gewogen.

Andersom werkt de regel niet. Een vrijspraak levert geen dwingend bewijs op dat het feit niet is gepleegd, want in het strafrecht geldt een zwaardere maatstaf dan in het civiele recht. Iemand kan dus worden vrijgesproken en toch civielrechtelijk aansprakelijk zijn.

Een voorbeeld

Iemand wordt onherroepelijk veroordeeld voor mishandeling, na een zitting waarop hij is verschenen en verweer heeft gevoerd. Het slachtoffer begint daarna een civiele procedure over de schade. Dát de mishandeling heeft plaatsgevonden, staat dan vast; de zaak gaat verder over de medische kosten, het gemiste inkomen en het smartengeld.

In de praktijk

Overweegt u een civiele vordering na een strafzaak, vraag dan een afschrift van het vonnis op en ga na of het onherroepelijk is en op tegenspraak is gewezen. Die twee gegevens bepalen of u in uw dagvaarding kunt volstaan met verwijzen naar de bewezenverklaring, of dat u het feit in de civiele procedure zelf moet bewijzen.