Artikel 1018 Rechtsvordering (1018 Rv)

Wie een uitspraak niet bevalt, denkt aan hoger beroep of cassatie. Bij de verbindendverklaring van een collectieve schikking is die weg grotendeels afgesloten. Dit artikel laat maar twee routes over, en allebei zijn ze smal: cassatie als het verzoek is afgewezen, en herroeping in bijzondere gevallen. Wordt de regeling juist verbindend verklaard, dan staat daartegen geen cassatie open; alleen herroeping blijft dan over, en die kunnen uitsluitend de betrokken stichtingen of verenigingen gezamenlijk en de overige verzoekers gezamenlijk vragen.

Cassatie alleen na een afwijzing

Beroep in cassatie staat uitsluitend open als de rechter het verzoek heeft afgewezen, en het kan alleen worden ingesteld door de verzoekers gezamenlijk. Zij moeten het dus eens zijn; één partij die alleen doorprocedeert, komt er niet mee weg. Dat past bij de aard van de zaak: de regeling is een pakket dat de partijen samen hebben gesloten.

Wordt de regeling wél verbindend verklaard, dan is er geen cassatie mogelijk. Voor een gedupeerde die het er niet mee eens is, is dat geen rechteloosheid: hij heeft de mogelijkheid gehad verweer te voeren tegen het verzoek, en hij kan zich na de verbindendverklaring binnen de daarvoor bekendgemaakte termijn aan de regeling onttrekken en zijn eigen vordering blijven voeren.

Wat herroeping is

Herroeping is het buitengewone middel om een uitspraak waartegen geen gewoon rechtsmiddel meer openstaat alsnog aan te tasten. De wet noemt in artikel 382 Rv drie gronden, die via artikel 390 Rv ook voor een beschikking gelden: bedrog van de tegenpartij in de procedure, stukken waarvan de valsheid pas later komt vast te staan, en doorslaggevende stukken die een partij na de uitspraak alsnog krijgt omdat de tegenpartij ze had weggehouden. Die laatste grond doet er bij massaschade toe, omdat de cijfers onder een schikking vaak van de aangesproken partij zelf komen. Ook dit middel is hier beperkt tot bepaalde partijen: de stichtingen of verenigingen die de regeling namens de gedupeerden hebben gesloten, gezamenlijk, en daarnaast de overige verzoekers gezamenlijk.

Zijn die stichtingen of verenigingen inmiddels ontbonden, dan kan een organisatie als bedoeld in artikel 1014 Rv in hun plaats herroeping vragen: een stichting of vereniging met volledige rechtsbevoegdheid die statutair voor dezelfde groep opkomt. Zo blijft er ook na jaren nog iemand over die namens de gedupeerden kan optreden.

De bescherming van de individuele gedupeerde

Herroeping op verzoek van zo'n organisatie heeft geen gevolgen voor een gerechtigde die zich daartegen verzet. Wie tevreden is met wat hij op grond van de regeling heeft gekregen, hoeft dus niet te vrezen dat een organisatie de hele afwikkeling achteraf onderuit haalt en hij zijn vergoeding kwijtraakt. De vernietiging werkt niet tegen zijn wil in zijn nadeel.

Een voorbeeld

Een regeling over een beleggingsproduct wordt verbindend verklaard en duizenden mensen krijgen hun vergoeding uitbetaald. Jaren later blijkt dat bij de onderhandelingen met vervalste cijfers is gewerkt. De belangenorganisaties kunnen dan samen herroeping vragen. Een gedupeerde die zijn geld al heeft ontvangen en het daarbij wil laten, kan zich tegen de gevolgen daarvan verzetten en blijft aan zijn eigen uitkomst vasthouden.

In de praktijk

De boodschap voor iedereen die bij zo'n regeling betrokken is: het moment om invloed uit te oefenen ligt vóór de beslissing, niet erna. Verweer voeren tegen het verzoek en, als de regeling er eenmaal is, tijdig kiezen tussen meedoen of zich onttrekken — dat zijn de echte keuzes. Achteraf een rechter vragen de zaak over te doen, lukt vrijwel nooit.