Artikel 104 Rv: De bevoegde rechter in zaken over een nalatenschap

Een erfenis raakt vaak mensen die verspreid over het land wonen. Om te voorkomen dat elke betrokkene bij een andere rechtbank terechtkomt, wijst dit artikel één natuurlijk aanknopingspunt aan: de laatste woonplaats van de overledene. Die rechter is mede bevoegd, naast de rechter die volgens de gewone regels bevoegd is.

Zaken over de nalatenschap zelf

Het gaat om geschillen die de nalatenschap betreffen: de verdeling tussen erfgenamen, de uitleg van een testament, de aanspraak van een kind op zijn wettelijk erfdeel, de vraag of een erfgenaam zuiver of beneficiair heeft aanvaard, en de afrekening met een executeur. Voor al die zaken kunt u aankloppen bij de rechter van de laatste woonplaats van de overledene. Het artikel staat in de titel over de dagvaardingsprocedure en gaat dus over zaken die met een dagvaarding beginnen. Voor verzoekschriftprocedures over een nalatenschap bevat de wet eigen bevoegdheidsregels, die apart moeten worden nagegaan.

Dat is praktisch, want daar ligt meestal ook de administratie: de notaris die het dossier beheert, de gemeente waar de akten zijn opgemaakt, de woning die tot de nalatenschap behoort.

Schulden van de overledene

Dezelfde rechter is ook bevoegd voor vorderingen die ten laste van de overledene komen. Wie nog geld tegoed had van iemand die is overleden, kan zijn vordering dus aanbrengen bij de rechter van diens laatste woonplaats, zonder eerst uit te zoeken waar alle erfgenamen zijn beland.

Een voorbeeld. Een aannemer heeft een laatste rekening openstaan voor werk aan de woning van iemand die inmiddels is overleden. De drie erfgenamen wonen in verschillende delen van het land. Zonder deze regel zou hij moeten uitzoeken wie waar woont en mogelijk meer procedures moeten beginnen. Nu kan hij bij de rechter van de laatste woonplaats van de overledene terecht.

Wie u aanspreekt

• De erfgenamen zijn na het overlijden de partij tegenover u; zij treden in de rechten en verplichtingen van de overledene.
• Is er een executeur die de nalatenschap afwikkelt, dan kan die in bepaalde gevallen namens de nalatenschap optreden.

- Bij beneficiaire aanvaarding gelden voor het verhaal op de nalatenschap eigen regels; wat de erfgenamen privé aangaat, staat in het Burgerlijk Wetboek.

In de praktijk

Voor een procedure over een nalatenschap zijn doorgaans de akte van overlijden, de verklaring van erfrecht, het testament en de stukken over de bezittingen en de schulden van belang. Een dagvaarding moet gericht zijn tegen de juiste wederpartij. Het bedrag van de vordering bepaalt of de kantonrechter of de gewone kamer van de rechtbank de zaak behandelt.