Artikel 193 Rv: Plaatsopneming en bezichtiging door de rechter

Plaatsopneming en bezichtiging door de rechter

De rechter kan op verzoek van een partij of ambtshalve, vergezeld van de griffier, een plaatselijke gesteldheid opnemen of zaken bezichtigen die niet of bezwaarlijk ter zitting kunnen worden meegebracht.
Het daartoe strekkende vonnis vermeldt de plaats of de zaak die in ogenschouw moet worden genomen, de tijd van de plaatsopneming, de tijd en de plaats van de bezichtiging, de termijn waarbinnen het van de verrichting op te maken proces-verbaal aan partijen moet zijn verstrekt en de dag waarop de zaak weer op de rol zal komen.
De rechter heeft voor het doen van een plaatsopneming of een bezichtiging als bedoeld in het eerste lid, toegang tot elke plaats. Op het proces-verbaal als bedoeld in het tweede lid, zijn de artikelen 10 en 11, tweede lid, van de Algemene wet op het binnentreden van overeenkomstige toepassing.
Partijen worden in de gelegenheid gesteld opmerkingen te maken of verzoeken te doen. Uit het proces-verbaal moet blijken of aan dit voorschrift is voldaan. Van de inhoud van de opmerkingen of verzoeken wordt in het proces-verbaal melding gemaakt. Het proces-verbaal wordt ondertekend door de rechter die de verrichting heeft gedaan. In geval van toepassing van artikel 90, zevende en achtste lid, kan ook een proces-verbaal worden opgemaakt met een zakelijke samenvatting van hetgeen is voorgevallen tijdens de plaatsopneming of bezichtiging.
De rechter kan ter plaatse getuigen horen. De vierde paragraaf van deze afdeling is hierop van toepassing, met uitzondering van artikel 170.
De rechter kan zich tot de uitoefening van de in dit artikel toegekende bevoegdheden buiten zijn rechtsgebied begeven.
De reis- en verblijfkosten van de rechter en de griffier komen ten laste van de Staat.

Toelichting

Sommige geschillen laten zich niet op papier beoordelen. Een scheefgezakte schuur, een uitzicht dat wordt weggenomen, een machine die te groot is om mee te nemen: dan helpt het als de rechter zelf gaat kijken. Artikel 193 Rv geeft hem die bevoegdheid. Op verzoek van een partij of uit eigen beweging kan hij ter plaatse de toestand opnemen, en hij mag voorwerpen gaan bekijken die te groot of te onhandig zijn om mee de rechtszaal in te nemen. De griffier gaat mee.

Wat er in het vonnis staat

Het bezoek wordt geregeld in een vonnis, en dat vonnis is uitgesproken tot in de details. Erin staat om welke plaats of welke zaak het gaat, op welk tijdstip de rechter komt kijken, en waar en wanneer een bezichtiging plaatsvindt. Ook staat erin binnen welke termijn partijen het proces-verbaal van het bezoek moeten hebben ontvangen en op welke dag de zaak daarna weer op de rol komt. Zo weet u vooraf wanneer u erbij kunt zijn en wanneer u weer aan zet bent.

Toegang tot elke plaats

Voor deze verrichting heeft de rechter toegang tot elke plaats, dus ook tot een woning of een afgesloten bedrijfsterrein. Op het proces-verbaal zijn wel de waarborgen van de Algemene wet op het binnentreden van overeenkomstige toepassing. Dat betekent dat het binnentreden zorgvuldig wordt vastgelegd; het is geen vrijbrief om ongelimiteerd rond te kijken, maar een bevoegdheid met het oog op precies dat wat in het vonnis is omschreven.

Uw rol tijdens het bezoek

Beide partijen moeten de kans krijgen om iets op te merken en om iets te vragen. Dat is geen bijzaak: u mag de rechter wijzen op wat u belangrijk vindt, en vragen of hij ook naar een bepaald detail wil kijken. Uit het proces-verbaal moet blijken dat u die kans heeft gekregen, en wat u heeft gezegd of gevraagd wordt erin vermeld.

Ondertekening. Het proces-verbaal wordt ondertekend door de rechter die het bezoek heeft gedaan.
Zakelijke samenvatting. Wordt gebruikgemaakt van een beeld- of geluidsopname, dan kan worden volstaan met een proces-verbaal waarin kort staat wat er is voorgevallen.

- Getuigen ter plaatse. De rechter mag ook op locatie getuigen horen; daarvoor gelden de gewone regels over het getuigenverhoor, op één uitzondering na.

Buiten het eigen rechtsgebied en de kosten

De rechter mag zich voor deze bevoegdheden ook buiten zijn eigen rechtsgebied begeven. Ligt het perceel net over de grens van het arrondissement, dan is dat dus geen belemmering. Wat de rechter en de griffier aan reizen en verblijven kwijt zijn, betaalt de Staat; die post wordt niet bij partijen in rekening gebracht.

Een voorbeeld

Twee buren twisten over een schutting en over water dat volgens de een structureel zijn kant op loopt. De foto's in het dossier spreken elkaar tegen. De rechter beveelt een plaatsopneming, komt met de griffier langs bij regenachtig weer en bekijkt het afschot van het terrein. Beide buren wijzen aan wat zij belangrijk vinden; dat komt in het proces-verbaal. Op de daarna bepaalde roldatum reageren zij schriftelijk op dat verslag.

In de praktijk

Vraag om een plaatsopneming als woorden en foto's tekortschieten, en niet als middel om de zaak te vertragen. Bereid het bezoek voor: zorg dat de plek toegankelijk is, houd het kort en concreet, en maak vooraf een lijstje van de punten die u wilt laten zien. En lees het proces-verbaal nauwkeurig; dat is wat er van het bezoek in het dossier overblijft en waar de rechter later op terugvalt.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst