Artikel 1018b Rv: Het toepassingsbereik van de regeling voor collectieve vorderingen

Voordat je weet welke regels een collectieve procedure beheersen, moet duidelijk zijn wanneer die regels gelden. Dit artikel bakent dat af. De bijzondere procedure geldt voor zaken over een collectieve vordering zoals het Burgerlijk Wetboek die kent: een vordering die een stichting of vereniging instelt voor de belangen van een groep personen.

Wat er niet onder valt

Een kort geding valt buiten deze regeling, met één uitzondering: de eisen die aan de dagvaarding worden gesteld in artikel 1018c Rv, eerste lid, gelden ook daar. Dat is logisch. Het zware voortraject van registratie, wachttermijnen en de aanwijzing van één belangenbehartiger verdraagt zich niet met een zaak die juist snel moet. Maar ook in een spoedzaak moet de voorzieningenrechter kunnen zien waar de collectieve vordering over gaat en voor wie er wordt opgekomen.

Welke gewone regels meelopen

Voor het overige geldt de gewone dagvaardingsprocedure bij de rechtbank, tenzij deze bijzondere titel iets anders bepaalt. De vertrouwde stappen zijn er dus: dagvaarding, conclusie van antwoord, mondelinge behandeling, vonnis. De bijzondere regels schuiven daar een extra fase voor, over de vraag wie de zaak mag voeren en of de collectieve route de juiste is.

Bij welke rechter

De gewone regel die zaken naar de kamer voor kantonzaken stuurt, geldt hier niet. Een collectieve vordering wordt dus altijd door de rechtbank behandeld, ook als het onderliggende geschil op zichzelf een huurkwestie, een arbeidszaak of een kleine consumentenvordering zou zijn geweest. Dat heeft één belangrijk praktisch gevolg: in deze procedure is een advocaat verplicht, terwijl je bij de kantonrechter zelf het woord had mogen voeren.

Een voorbeeld

Duizenden consumenten menen dat een energieleverancier een onterechte toeslag heeft berekend. Individueel gaat zo'n vordering naar de kantonrechter, waar iemand zonder advocaat kan procederen. Bundelt een stichting die claims tot een collectieve vordering, dan komt de zaak bij de rechtbank terecht en moet er een advocaat worden ingeschakeld. Wil dezelfde stichting met spoed een verbod op het incasseren van de toeslag, dan kan zij daarnaast naar de voorzieningenrechter, waar deze titel op de dagvaarding na niet geldt.

In de praktijk

Voor een gedupeerde betekent dit dat hij zelf niet in de procedure staat en dus ook geen advocaat hoeft te nemen; dat regelt de organisatie die voor hem opkomt. Wel is goed te weten dat hij zijn eigen kleine vordering nog steeds bij de kantonrechter kan brengen als hij zich aan de collectieve zaak onttrekt.

Voor een organisatie die overweegt zo'n vordering in te stellen, is de belangrijkste les dat zij niet kan uitwijken naar een lichtere of snellere route. De keuze is: de volledige collectieve procedure bij de rechtbank, of een spoedvoorziening met een beperkt bereik.