Artikel 565 Rechtsvordering (565 Rv)

Het beslag op een schip krijgt vorm in een proces-verbaal van de deurwaarder. Dit artikel schrijft precies voor wat daarin moet staan, waar de beslaglegger woonplaats moet kiezen en aan wie het stuk daarna moet worden betekend. De eisen aan de inhoud gelden op straffe van nietigheid: ontbreekt een voorgeschreven gegeven, dan kan het beslag sneuvelen.

Wat het proces-verbaal moet vermelden

• De partijen en de titel. De voornaam, naam en woonplaats van de executant, de titel op grond waarvan het beslag wordt gelegd en het bedrag dat volgens die titel verschuldigd is.
• De betrokkenen rond het schip. Naam en woonplaats van de eigenaar of van de boekhouder, de naam van de kapitein of de schipper, telkens voor zover die bekend zijn, en de gegevens van degene tegen wie de titel luidt als dat een ander is dan de eigenaar.

- Het schip zelf. De naam, de soort en de ruimte van het schip, en bij een teboekstaand schip bovendien de registergegevens die de wet daarvoor aanwijst, met daarnaast een algemene omschrijving van het scheepstoebehoren.

Waarom die eisen zo streng zijn

Een schip is voor buitenstaanders lastig te identificeren en er zijn vaak meer belanghebbenden dan alleen de eigenaar: een boekhouder, een bevrachter, een hypotheekhouder, een bemanning. Het proces-verbaal is het stuk waaruit iedereen moet kunnen opmaken wélk schip is beslagen, voor welke vordering en namens wie. Daarom hangt aan het ontbreken van die gegevens de zware sanctie van nietigheid, en niet alleen een herstelmogelijkheid.

De verplichte woonplaatskeuze

De executant moet in het proces-verbaal tot het einde van de executie woonplaats kiezen in Nederland, zodat alle stukken hem kunnen bereiken. Waar hij dat doet, hangt af van de wijze van verkoop. Vindt de verkoop plaats ten overstaan van een in het proces-verbaal aangewezen notaris, dan kiest hij woonplaats bij die notaris of bij een advocaat. Is het voornemen om voor de rechtbank te verkopen, dan moet het bij een advocaat. Verloopt de verkoop langs de weg van artikel 576 Rv, dan kan hij kiezen tussen de deurwaarder en een advocaat.

Betekening binnen acht dagen

Het proces-verbaal wordt binnen acht dagen betekend aan de eigenaar van het schip, of aan de boekhouder als het schip aan een rederij toebehoort die een boekhouder heeft, en daarnaast aan degene tegen wie de titel luidt als dat een ander is. Is de eigenaar of de boekhouder niet bekend, dan mag aan boord worden betekend aan de kapitein, de schipper of zijn plaatsvervanger. Zijn ook die niet te bereiken, dan volstaat het aanplakken van een afschrift van het betekende proces-verbaal aan boord. Het laatste lid maakt duidelijk dat artikel 435 Rv, derde lid, hier niet geldt: deze bijzondere regeling treedt daarvoor in de plaats.

Een voorbeeld. Een leverancier laat beslag leggen op een zeeschip waarvan de eigenaar in het buitenland zit en niet te achterhalen is. De deurwaarder legt het beslag aan boord en betekent het proces-verbaal aan de kapitein. Was ook die er niet geweest, dan had hij een afschrift aan boord moeten aanplakken. Zo staat vast dat het beslag kenbaar is gemaakt, ook zonder bekend adres van de eigenaar.

In de praktijk

Voor de beslaglegger is dit een artikel om letterlijk af te vinken: ontbreekt een van de gegevens die het eerste lid opsomt, dan is het proces-verbaal nietig en kan het beslag sneuvelen, met zijn voorrang op de opbrengst erbij. Aan de betekeningstermijn van acht dagen uit het derde lid verbindt de wet die sanctie niet; te laat betekenen levert eerder een grond voor een executiegeschil op dan zonder meer het verval van het beslag. Voor de eigenaar of de boekhouder is het proces-verbaal juist het stuk om te bestuderen. Klopt de omschrijving van het schip niet, is het genoemde bedrag te hoog of ontbreekt de woonplaatskeuze, dan is dat een reëel aanknopingspunt om de executie voor te leggen aan de voorzieningenrechter.