De partij die zich beroept op rechtsgevolgen van door haar gestelde feiten of rechten, draagt de bewijslast van die feiten of rechten, tenzij uit enige bijzondere regel of uit de eisen van redelijkheid en billijkheid een andere verdeling van de bewijslast voortvloeit.
←
Terug 135 · Bericht van de griffier over het procesverloop
Verder 151 · Dwingend bewijs en het recht op tegenbewijs
→
Artikel 150 Rechtsvordering (150 Rv)
De verdeling van de bewijslast
Wettekst
Toelichting
Artikel 150 Rv verdeelt de bewijslast. De hoofdregel is dat wie een rechtsgevolg inroept, de feiten of rechten waarop hij dat baseert ook moet bewijzen. Wie iets wil, moet het waarmaken. Daarop bestaan twee soorten uitzonderingen: een bijzondere regel die een andere verdeling meebrengt, en de eisen van redelijkheid en billijkheid. Zo'n bijzondere regel hoeft niet in een wetsbepaling te staan; hij kan ook uit ongeschreven recht, uit de rechtspraak of uit een afspraak tussen partijen voortkomen.
Wie stelt, bewijst
Het artikel knoopt niet aan bij de procesrol van eiser of gedaagde, maar bij het rechtsgevolg dat iemand inroept. De bewijslast kan daardoor in één zaak over beide partijen verdeeld zijn, per feit dat ieder van hen aanvoert. Wie een vordering instelt, moet de feiten bewijzen waaruit de vordering voortvloeit. Wie zich daartegen verweert met een eigen rechtsfeit, draagt voor dat feit zelf de bewijslast. Een voorbeeld: een opdrachtgever vordert schadevergoeding van een adviseur. Hij moet de tekortkoming en de schade bewijzen. Beroept de adviseur zich op een beding in zijn voorwaarden dat zijn aansprakelijkheid beperkt, dan is het aan de adviseur om te bewijzen dat dat beding deel uitmaakt van de overeenkomst.
Bewijslast en bewijsrisico
Wie de bewijslast draagt, draagt ook het bewijsrisico. Blijft na alle stukken, getuigen en deskundigenberichten onduidelijk hoe het zit, dan verliest op dat punt de partij die het moest bewijzen. De rechter gaat bij twijfel dus niet uit van een tussenweg, maar beslist het punt in het nadeel van degene die de last had. Aan bewijs komt de rechter overigens pas toe als een gesteld feit wordt betwist: wat de wederpartij niet of niet voldoende betwist, neemt hij volgens artikel 149 Rv als vaststaand aan, zodat de vraag wie de bewijslast draagt dan niet meer speelt.
De uitzonderingen
Een bijzondere regel kan uit verschillende hoeken komen. De wet kent op verschillende plaatsen bewijsregels die de hoofdregel opzijzetten, vaak ten gunste van een partij die structureel minder toegang heeft tot informatie; het Burgerlijk Wetboek levert daarvan voorbeelden, onder meer rond aansprakelijkheid en rond de bescherming van consumenten, huurders en werknemers. Daarnaast kan een andere verdeling volgen uit ongeschreven recht en uit een vaste lijn in de rechtspraak. En partijen kunnen er zelf een afspreken: zo'n bewijsafspraak werkt zolang zij gaat over een onderwerp dat ter vrije bepaling van partijen staat (artikel 153 Rv).
Ten slotte noemt het artikel de eisen van redelijkheid en billijkheid als grond voor een andere verdeling. Of die grond zich voordoet, hangt af van de omstandigheden van het geval.
Een voorbeeld
Een huurder stelt dat de verhuurder mondeling heeft goedgevonden dat hij de keuken liet vervangen, en vordert een vergoeding voor de kosten. De verhuurder ontkent die toezegging. De huurder roept het rechtsgevolg van de toezegging in en moet haar dus bewijzen; lukt dat niet, bijvoorbeeld omdat er geen getuigen of berichten zijn, dan wordt zijn vordering op dat punt afgewezen.
In de praktijk
Bewijs ontstaat meestal al voordat er een geschil is. Een per e-mail bevestigde mondelinge afspraak, een bewaard betalingsbewijs, een gedateerde foto van schade en aantekeningen over wie wanneer wat heeft gezegd, maken het later eenvoudiger om feiten aan te tonen voor de partij die de bewijslast draagt.
En vraag u bij het opstellen van uw stukken telkens af: welk rechtsgevolg roep ik hier in, en heb ik het materiaal om de feiten daaronder hard te maken? Dat is dezelfde vraag die de rechter zich stelt.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer mag de bewijslast worden omgekeerd?
Een verzekeraar beriep zich erop dat bij het aangaan van een arbeidsongeschiktheidsverzekering rugklachten waren verzwegen; de rechtbank had de bewijslast anders verdeeld dan de hoofdregel meebrengt. De Hoge Raad stelt voorop dat de rechter onder bijzondere omstandigheden van de hoofdregel van art. 150 Rv kan afwijken en op basis van redelijkheid en billijkheid een andere verdeling van de bewijslast kan bepalen, maar dan de omstandigheden moet vaststellen die hem daartoe brachten en inzicht moet geven in zijn gedachtegang. Is de partij die volgens de hoofdregel de bewijslast draagt door toedoen van de wederpartij in een onredelijk zware bewijspositie geraakt, dan kan omkering van de bewijslast — en daarmee van het bewijsrisico, het risico dat je verliest als het bewijs niet lukt — geboden zijn.
-
Wie bewijst misbruik van omstandigheden bij schenking?
Erfgenamen vorderden nietigverklaring van schenkingen van de erflaatster aan haar verzorgster. Voor misbruik van omstandigheden bij schenking legt art. 7:176 BW de bewijslast juist bij de begiftigde; de vraag was of de rechter daarvan mag afwijken en kan terugkeren naar de hoofdregel van art. 150 Rv. De Hoge Raad oordeelt dat dat niet slechts in zeer uitzonderlijke omstandigheden kan, maar dat de rechter die het doet in zijn uitspraak de omstandigheden moet vermelden en inzicht moet geven in zijn gedachtegang; wie de bewijslast krijgt, moet ook aan de uit art. 150 Rv voortvloeiende stelplicht voldoen.
-
Wie bewijst betaling van de huur?
Een verhuurder vorderde achterstallige huur en ontbinding; de huurder voerde aan dat hij de huur had betaald. De Hoge Raad oordeelt dat zo'n verweer een bevrijdend verweer is — een verweer dat erop neerkomt dat de verplichting is tenietgegaan — en dat de huurder daarvan op grond van art. 150 Rv de bewijslast draagt. Dat geldt ook ten aanzien van de vordering tot ontbinding, omdat de gestelde tekortkoming hier uitsluitend bestond uit het niet betalen van de huur.
-
Bewijsopdracht mag niet zwaarder zijn dan nodig
Na een beroepsfout van een advocaat moest worden beoordeeld of het verweer in de eerdere procedure zou zijn gehonoreerd. Dat de cliënt daarvan op grond van art. 150 Rv de bewijslast draagt stond niet ter discussie, maar het hof had de bewijsopdracht zo toegespitst dat hij moest bewijzen dat hij de vennootschap niet had voortgezet. Volgens de Hoge Raad brengt een zo toegespitste opdracht hem met het daaraan verbonden bewijsrisico in een lastiger bewijspositie dan gerechtvaardigd is, omdat in de eerste procedure de tegenpartij juist het tegendeel had moeten bewijzen.
-
Een cao kan de bewijslast anders verdelen
Een werknemer maakte op grond van een algemeen verbindend verklaarde cao aanspraak op het normloon; het hof legde de bewijslast dat hij aan de functie-eisen voldeed op grond van de hoofdregel van art. 150 Rv bij hem. De Hoge Raad leest in het stelsel van de cao dat salariëring volgens het normloon de hoofdregel is en dat lagere betaling de uitzondering vormt. Daaruit volgt dat de werknemer kan volstaan met stellen en zo nodig bewijzen dat hij in die functie is tewerkgesteld, en dat de werkgever moet stellen en bewijzen dat een uitzondering van toepassing is. Het arrest laat zien hoe een 'bijzondere regel' in de zin van art. 150 Rv uit een cao kan voortvloeien.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.