Artikel 1052 Rechtsvordering (1052 Rv)

Het scheidsgerecht oordeelt over zijn eigen bevoegdheid

Het scheidsgerecht is gerechtigd, over zijn bevoegdheid te oordelen.
Een partij die in het arbitraal geding is verschenen, dient een beroep op de onbevoegdheid van het scheidsgerecht op de grond dat een geldige overeenkomst tot arbitrage ontbreekt, voor alle weren te doen, op straffe van verval van haar recht op dat ontbreken later, in het arbitraal geding of bij de gewone rechter, alsnog een beroep te doen, tenzij dit beroep wordt gedaan op de grond dat het geschil volgens artikel 1020, derde lid, niet vatbaar is voor arbitrage.
Een partij die aan de samenstelling van het scheidsgerecht heeft medegewerkt, kan in het arbitraal geding of bij de gewone rechter geen beroep doen op de onbevoegdheid van het scheidsgerecht op de grond dat het scheidsgerecht in strijd met de daarvoor geldende regelen is samengesteld. Een partij die in het arbitraal geding is verschenen en die niet aan de samenstelling van het scheidsgerecht heeft medegewerkt, dient het beroep op de onbevoegdheid van het scheidsgerecht op de grond dat het scheidsgerecht in strijd met de daarvoor geldende regelen is samengesteld, voor alle weren te doen, op straffe van verval van haar recht daarop later, in het arbitraal geding of bij de gewone rechter, alsnog een beroep te doen.
De beslissing, waarbij het scheidsgerecht zich bevoegd verklaart, kan slechts tegelijk met een daaropvolgend geheel of gedeeltelijk eindvonnis met de rechtsmiddelen, genoemd in artikel 1064, worden bestreden.
Indien en voorzover het scheidsgerecht zich onbevoegd heeft verklaard op grond van het ontbreken van een geldige overeenkomst tot arbitrage als bedoeld in het tweede lid, is de gewone rechter bevoegd van de zaak kennis te nemen. Indien en voorzover het scheidsgerecht zich onbevoegd heeft verklaard op een andere grond, blijft de overeenkomst tot arbitrage van kracht, tenzij de partijen anders zijn overeengekomen.
De onbevoegdverklaring als bedoeld in het vorige lid, geldt als een arbitraal vonnis waarop de eerste afdeling B tot en met de vijfde afdeling van deze titel van toepassing is.

Toelichting

Wie in een arbitrage wordt betrokken en meent dat er helemaal geen geldige arbitrageafspraak is, staat voor een lastige vraag: bij wie klaag je daarover? Artikel 1052 Rv geeft het antwoord. Het scheidsgerecht mag zelf beoordelen of het bevoegd is. Dat klinkt als de slager die zijn eigen vlees keurt, maar het voorkomt dat elke arbitrage meteen kan worden stilgelegd met een gang naar de gewone rechter. De controle achteraf blijft bestaan.

Klagen vóór alle weren

Bent u in het arbitraal geding verschenen en vindt u dat een geldige overeenkomst tot arbitrage ontbreekt, dan moet u dat aanvoeren voordat u inhoudelijk verweer voert. Doet u dat niet, dan vervalt uw recht daarop later nog een beroep te doen — in de arbitrage niet en bij de gewone rechter evenmin. Wie eerst uitgebreid over de zaak zelf procedeert en pas na een tegenvallende uitkomst roept dat het scheidsgerecht nooit bevoegd was, is te laat.

Op die vervalregel bestaat één uitzondering: het beroep dat het geschil naar zijn aard niet vatbaar is voor arbitrage, zoals artikel 1020 Rv, derde lid, dat aanwijst. Dat raakt aan grenzen die partijen niet ter vrije beschikking staan, en dat argument blijft dus behouden.

Klachten over de samenstelling

Voor bezwaren tegen de manier waarop het scheidsgerecht is samengesteld, gelden aparte regels:

Hebt u meegewerkt aan de samenstelling, bijvoorbeeld door zelf een arbiter aan te wijzen, dan kunt u zich er later niet op beroepen dat die samenstelling in strijd met de geldende regels is verlopen. Nergens, dus ook niet bij de gewone rechter.

- Hebt u niet meegewerkt maar bent u wel verschenen, dan moet u dit bezwaar eveneens voor alle weren maken, op straffe van verval.

Wanneer u de beslissing kunt aanvechten

Verklaart het scheidsgerecht zich bevoegd, dan kunt u daar niet meteen mee naar de rechter. Die beslissing kan alleen worden bestreden tegelijk met een daaropvolgend geheel of gedeeltelijk eindvonnis, met de rechtsmiddelen die artikel 1064 Rv noemt. De arbitrage loopt dus door, ook als u het met de bevoegdheid oneens blijft. Het is daarom verstandig uw bezwaar duidelijk vast te laten leggen en daarna gewoon inhoudelijk verweer te voeren; dat verweer tast uw eerder gemaakte bezwaar niet aan.

Als het scheidsgerecht zich onbevoegd verklaart

Dan hangt het af van de grond. Ontbreekt volgens het scheidsgerecht een geldige overeenkomst tot arbitrage, dan is de gewone rechter bevoegd van de zaak kennis te nemen; u staat dus niet met lege handen. Is er een andere grond, dan blijft de arbitrageovereenkomst gewoon van kracht, tenzij partijen iets anders hebben afgesproken — het geschil hoort dan nog steeds bij arbiters thuis. De onbevoegdverklaring zelf is bovendien een arbitraal vonnis, met de gevolgen die de wet daaraan verbindt.

In de praktijk

Betwist u de bevoegdheid, doe dat dan schriftelijk en als eerste punt van uw eerste processtuk, met zoveel woorden en niet tussen de regels door. Bewaar het bewijs dat u het tijdig hebt gedaan. En bedenk dat het niet verschijnen in de arbitrage geen veilige tactiek is: het geding gaat door en u laat het debat over de bevoegdheid dan volledig aan de tegenpartij.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Zijn de vernietigingsgronden na 2015 veranderd?

Hoge Raad · 2023-04-21 · ECLI:NL:HR:2023:636

Een scheidsgerecht had zich onbevoegd verklaard omdat er geen geldige arbitrageovereenkomst was; de verliezende partij wilde juist die beslissing laten vernietigen. De Hoge Raad oordeelt dat dat niet kan: verklaart het scheidsgerecht zich onbevoegd wegens het ontbreken van een geldige overeenkomst tot arbitrage, dan is op grond van art. 1052 lid 5, eerste volzin, Rv de gewone rechter bevoegd van de zaak kennis te nemen en is een vordering tot vernietiging van die onbevoegdverklaring uitgesloten. Dat geldt ook bij internationale investeringsarbitrage. De weg na een onbevoegdverklaring loopt dus naar de overheidsrechter, niet naar een vernietigingsprocedure.
Wanneer ben je in de arbitrage verschenen?

Hoge Raad · 2024-12-06 · ECLI:NL:HR:2024:1810

Het scheidsgerecht mag zelf over zijn bevoegdheid oordelen, maar de Hoge Raad overweegt dat het fundamentele karakter van het recht op toegang tot de rechter meebrengt dat het antwoord op de vraag of een geldige arbitrageovereenkomst is gesloten uiteindelijk aan de rechter is opgedragen. Daaruit volgt dat een vordering tot vernietiging wegens het ontbreken van een overeenkomst tot arbitrage, de grond van art. 1065 lid 1 onder a Rv, door de rechter niet terughoudend wordt getoetst. Daarmee staat deze grond apart van de overige vernietigingsgronden, waarbij de rechter wel terughoudendheid moet betrachten.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst