Artikel 172 Rv: De getuige die na een exploot wegblijft en wordt opgehaald

Artikel 172 Rv is het sluitstuk van de plicht om te getuigen. Verschijnt iemand die bij exploot is opgeroepen niet op de zitting, dan kan worden bevolen dat hij door de openbare macht wordt gehaald en op een bepaalde dag en uur voor de rechter wordt gebracht, zodat hij alsnog aan zijn verplichting voldoet.

Van plicht naar dwang

Artikel 165 Rv legt de plicht op: wie op wettige wijze is opgeroepen, moet komen en verklaren. Zonder handhaving zou dat een vrijblijvende oproep zijn. Deze bepaling maakt er een echte verplichting van: de politie kan de getuige ophalen en naar het gerechtsgebouw brengen.

De voorwaarde is dat er bij exploot is opgeroepen. Een aangetekende brief is niet genoeg; wie langs die weg is opgeroepen en wegblijft, moet eerst via artikel 171 Rv opnieuw en dan bij exploot worden opgeroepen. Zo bouwt de wet netjes op van licht naar zwaar.

Een uiterst middel

Het is een bevoegdheid, geen automatisme. Voordat het zover komt, wordt gewogen of het echt nodig is. Meestal blijkt een tweede oproeping of een gesprek voldoende, en niet zelden ligt er een misverstand aan het wegblijven ten grondslag: een verkeerd adres, een vergissing in de datum, angst voor wat er komen gaat.

Er speelt ook mee dat een getuige geen partij is. Hij heeft geen belang bij de zaak, hij verliest werktijd en hij wordt tegen zijn zin in een conflict van anderen betrokken. Dat rechtvaardigt terughoudendheid, ook al is de plicht om te komen hard.

Let daarnaast op de reikwijdte. Dit bevel gaat over verschijnen. Wie eenmaal voor de rechter staat en dan weigert een verklaring af te leggen, valt onder artikel 173 Rv, waar een ander en zwaarder middel staat. En wie zich op een verschoningsrecht uit artikel 165 Rv kan beroepen, moet dat in beginsel ter zitting doen; het is geen reden om niet te komen.

Een voorbeeld

In een geschil over een verkeersongeval is een omstander de enige onafhankelijke getuige. Hij is bij exploot opgeroepen, maar laat de zitting voorbijgaan zonder bericht. Op verzoek van de partij die het bewijs moet leveren, kan worden bevolen dat hij op een nieuwe datum door de politie wordt voorgeleid om alsnog zijn verklaring af te leggen.

In de praktijk

Bent u zelf de getuige en kunt u niet komen, laat dat dan vooraf en met een reden weten aan de griffie of aan de partij die u heeft opgeroepen. Vraag om een andere datum. Wie zonder bericht wegblijft, riskeert niet alleen dit bevel maar ook een veroordeling in de vergeefs gemaakte kosten.

Bent u de partij die de getuige nodig heeft, gebruik dit middel dan met beleid. Iemand die met de politie is opgehaald, verklaart zelden met enthousiasme, en dat merkt de rechter. Vaak is het verstandiger de getuige te benaderen, te vragen wat het probleem is en samen naar een werkbare datum te zoeken.