Artikel 195a Rv: De veroordeling van een derde om gegevens te verstrekken

Niet altijd liggen de stukken die u nodig heeft bij uw tegenpartij. Ze kunnen ook bij een buitenstaander liggen: een accountant, een verzekeraar, een aannemer die eerder werk deed, een administratiekantoor. Artikel 195a Rv maakt het mogelijk om ook zo iemand tot verstrekking te laten veroordelen. De partij die recht heeft op inzage, een afschrift of een uittreksel kan de rechter vragen die derde te veroordelen de gegevens te geven.

Wie is hier de derde

Het gaat om degene die over de gegevens beschikt zonder zelf partij te zijn bij de rechtsbetrekking waarop die gegevens zien. Dat onderscheid is belangrijk: van uw contractspartij verwacht de wet eerder openheid dan van een buitenstaander die toevallig iets in zijn dossier heeft. Toch kan die buitenstaander wel degelijk worden verplicht, want anders zou belangrijke informatie buiten bereik blijven alleen omdat zij bij een ander is opgeslagen.

Dezelfde voorwaarden en waarborgen

De regels die gelden voor het informatierecht en voor het bevel aan de wederpartij gelden hier van overeenkomstige toepassing. Concreet betekent dat het volgende.

• Voldoende belang en bepaalde gegevens. Ook hier geen algemene zoektocht, maar een afgebakend verzoek.
• Weigeringsgronden. De derde kan zich beroepen op een verschoningsrecht of op gewichtige redenen, en op de bijzondere positie van publieke informatie.
• Voorwaarden, wijze en termijn. De rechter bepaalt hoe en wanneer er wordt verstrekt, en kan een voorschot voor de kosten laten betalen.

- Kosten voor de verzoeker. Wie de gegevens wil hebben, betaalt wat het verstrekken kost. Voor de derde hoort dit geen kostenpost te worden.

Iedereen komt eerst aan het woord

Voordat de rechter beslist, roept hij drie partijen op voor een mondelinge behandeling: de verzoeker, de derde zelf en de wederpartij in de hoofdzaak. Dat is een wezenlijke waarborg. De derde kan uitleggen waarom verstrekking voor hem bezwaarlijk is, en de wederpartij kan aanvoeren dat het verzoek te ver gaat of haar belangen raakt. De oproeping verloopt volgens de regels die de wet voor een verzoekschriftprocedure geeft.

Een voorbeeld

Na een brand in een bedrijfspand twisten de huurder en de verhuurder over de oorzaak. Het onderzoeksrapport ligt bij de verzekeraar van de verhuurder, die zelf geen partij is bij de huurovereenkomst. De huurder verzoekt de rechter die verzekeraar te veroordelen tot het verstrekken van een afschrift. De rechter hoort de huurder, de verzekeraar en de verhuurder, en wijst het verzoek toe voor het deel van het rapport dat over de oorzaak gaat.

In de praktijk

Betrek de derde vroeg en beleefd: veel instanties leveren zonder procedure als u precies aangeeft wat u nodig heeft en aanbiedt de kosten te dragen. Lukt dat niet, richt dan een gericht verzoek tot de rechter en houd er rekening mee dat er een zitting volgt waarop alle drie de betrokkenen aanwezig kunnen zijn. Wordt u zelf als derde opgeroepen, verschijn dan en leg uit welke belangen bij u spelen; zwijgen levert u geen bescherming op.