Artikel 773 Rechtsvordering (773 Rv)

In een gewone zaak met meerdere gedaagden geldt dat wie niet verschijnt zijn kansen grotendeels verspeelt: de rechter gaat dan in beginsel uit van wat de eiser stelt. In de rekenprocedure ligt dat anders. Dit artikel verklaart de algemene regeling voor zaken met meerdere gedaagden van toepassing, maar voegt daar een eigen waarborg aan toe: is tegen een of meer van hen verstek verleend, dan onderzoekt de rechter uit eigen beweging of de vordering rechtmatig en gegrond is.

Wat ambtshalve onderzoek betekent

Ambtshalve wil zeggen: zonder dat iemand erom vraagt. De rechter neemt de rekening en de gedeponeerde stukken dus zelf ter hand en gaat na of de posten kloppen en of de vordering steun vindt in wat er ligt. Hij is daarbij niet afhankelijk van verweer. Dat is een uitzondering op de gewone gang van zaken, en zij is er omdat de niet verschenen belanghebbenden bij uitstek de mensen kunnen zijn die van niets weten.

• Rechtmatig: past de vordering binnen de wet en klopt de grondslag.
• Gegrond: wordt zij gedragen door de stukken die er liggen.

- Zonder verweer: het onderzoek gebeurt ook als niemand iets aanvoert.

Waarom juist hier

De rekenprocedure sluit een periode van beheer over andermans geld af. Wie beheerde, is de partij die de cijfers aanlevert; wie het aangaat, staat vaak op afstand of is onbekend. Zonder ambtshalve toetsing zou een rekenplichtige met een enkel verstekvonnis zijn beheer definitief kunnen laten goedkeuren zonder dat iemand ernaar heeft gekeken. De wet vertrouwt die controle daarom aan de rechter toe.

Verschenen en niet verschenen gedaagden naast elkaar

Zijn er wel belanghebbenden verschenen, dan wordt de zaak tegen hen gewoon op tegenspraak behandeld: zij voeren verweer, leveren stukken en krijgen het debat dat zij verdienen. Voor de niet verschenen gedaagden loopt daarnaast het ambtshalve onderzoek. Het resultaat is één uitspraak waarin beide sporen samenkomen, zodat de rekening niet voor de een wel en voor de ander niet wordt vastgesteld.

Een voorbeeld

Een executeur legt rekening af aan vijf erfgenamen. Twee van hen verschijnen en hebben vragen over een grote uitgave; drie laten niets van zich horen. De rechter behandelt de bezwaren van de twee, en beoordeelt daarnaast zelf of de rekening als geheel klopt. Blijkt bij die beoordeling dat er posten zijn die nergens op steunen, dan werkt dat door voor iedereen — ook voor wie zweeg.

In de praktijk

Voor de rekenplichtige betekent dit dat hij zijn dossier op orde moet hebben, ook als hij verwacht dat niemand komt opdagen. Voor de belanghebbende die aarzelt of hij zal verschijnen, is het goed te weten dat hij niet volledig aan de goden is overgeleverd; toch is verschijnen bijna altijd verstandiger, want alleen dan kan hij zelf uitleggen waar de rekening volgens hem wringt en kan de rechter daarop ingaan.