Artikel 1041a Rechtsvordering (1041a Rv)

Arbiters ontlenen hun macht aan de afspraak van partijen, en een getuige heeft die afspraak niet getekend. Zij kunnen hem dus niet dwingen te komen of te spreken. Artikel 1041a Rv lost dat op door de gewone rechter in te schakelen: verschijnt een getuige niet vrijwillig, of weigert hij eenmaal verschenen een verklaring af te leggen, dan kan het scheidsgerecht een partij toestaan zich tot de voorzieningenrechter van de rechtbank te wenden met het verzoek een rechter-commissaris te benoemen voor wie het verhoor plaatsvindt.

Eerst toestemming van het scheidsgerecht

De partij die dit wil, kan niet op eigen houtje naar de rechtbank stappen. Het scheidsgerecht beoordeelt of het verhoor nodig is en geeft daarvoor toestemming, met een termijn waarbinnen het verzoek moet worden gedaan. Zo houdt het de regie over de procedure en wordt voorkomen dat de gang naar de rechter een vertragingsmiddel wordt.

Houd die termijn goed in de gaten. Binnen die periode moet u de stap naar de voorzieningenrechter zetten; daarna dekt de eenmaal gegeven toestemming het verzoek niet meer. Een verval van recht verbindt de wet daar niet aan: het scheidsgerecht heeft de termijn zelf gesteld en kan hem verlengen of alsnog opnieuw toestemming geven. Of het dat doet, blijft aan het scheidsgerecht, dus reken er niet op.

Het verhoor zelf

Bij de rechter-commissaris verloopt het verhoor op dezelfde manier als in gewone zaken. Dat betekent dat de getuige verplicht is te verschijnen en te antwoorden, met de gebruikelijke uitzonderingen voor wie zich mag verschonen, en dat de rechter over dwangmiddelen beschikt.

Belangrijk voor de arbitrage is de tweede helft van dat lid: de griffier van de rechtbank stelt de arbiters in de gelegenheid bij het verhoor aanwezig te zijn en aan de getuige vragen te stellen. De arbiters die de zaak beslissen, kunnen de getuige dus met eigen ogen zien en zelf doorvragen.

Het verslag en de tussentijd

Van het verhoor wordt een proces-verbaal gemaakt, het officiële verslag waarin staat wat er is verklaard. De griffier stuurt dat ten spoedigste naar het scheidsgerecht en naar partijen, zodat iedereen over dezelfde tekst beschikt en erop kan reageren.

Het vierde lid geeft het scheidsgerecht de mogelijkheid het arbitraal geding te schorsen tot de dag waarop het verslag binnen is. Dat voorkomt dat de zaak wordt afgedaan zonder de verklaring die er juist toe deed.

Een voorbeeld. In een geschil over een bouwfout is de voormalige uitvoerder de enige die weet hoe een detail is aangebracht. Hij werkt inmiddels elders en geeft geen gehoor aan uitnodigingen. De aannemer krijgt toestemming zich tot de voorzieningenrechter te wenden; de rechter-commissaris hoort de man, de arbiters zijn erbij en stellen vragen, en het proces-verbaal gaat terug naar de arbitrage.

In de praktijk

Probeer het eerst in der minne. Een getuige die begrijpt waarom hij nodig is en die niet op een onmogelijk tijdstip hoeft te verschijnen, komt vaak gewoon. Pas als dat niet lukt, is deze route zinvol.

Vraag de toestemming met een korte onderbouwing: wie is de getuige, waarover kan hij verklaren, en wat heeft u al geprobeerd. En houd er rekening mee dat deze omweg tijd kost; plan hem in overleg met het scheidsgerecht zo vroeg mogelijk in.