Artikel 251 Rechtsvordering (251 Rv)

Verval van instantie vorderen bij een stilliggende zaak

Indien de proceshandeling waarvoor de zaak staat, langer dan twaalf maanden niet is verricht, bepaalt de rechter op verlangen van de wederpartij van de partij die de proceshandeling moet verrichten, een roldatum waarop deze wederpartij verval van instantie kan vorderen, dan wel kan vragen om een laatste uitstel te verlenen aan de partij die de proceshandeling moet verrichten of om vonnis te wijzen. De rechter kan hiertoe, eveneens na verloop van twaalf maanden, ook ambtshalve een roldatum bepalen.
De in het eerste lid bedoelde roldatum wordt in beide gevallen bepaald op een termijn van ten hoogste drie maanden.
Verval van instantie kan op de bepaalde roldatum slechts worden gevorderd indien het voornemen daartoe ten minste twee weken vóór die roldatum aan de nalatige partij is aangezegd.
De rechter wijst de vordering tot verval van instantie toe, tenzij voor of op die roldatum a. de proceshandeling alsnog wordt verricht, of b. de wederpartij van de partij die het verval vordert, aannemelijk maakt dat voor de vertraging van het geding een reden bestaat die deze in redelijkheid kan rechtvaardigen.
Indien op de ingevolge het eerste lid bepaalde roldatum de proceshandeling waarvoor de zaak staat niet alsnog is of wordt verricht, en voorts de wederpartij van degene die de proceshandeling moet verrichten geen verval van instantie vordert noch zich anderszins uitlaat over de voortgang van het geding als bedoeld in het eerste lid, wordt de zaak op de rol doorgehaald.

Toelichting

Een procedure kan blijven hangen doordat de partij die aan zet is niets doet. De ander zit dan klem: er komt geen vonnis en de zaak blijft boven de markt hangen. Artikel 251 Rv biedt hem een uitweg. Is de proceshandeling waarvoor de zaak staat langer dan twaalf maanden niet verricht, dan bepaalt de rechter op zijn verlangen een roldatum waarop hij verval van instantie kan vorderen. De rechter kan zo'n roldatum na die twaalf maanden ook uit eigen beweging bepalen.

Drie mogelijkheden op die roldatum

Verval van instantie vorderen — de instantie eindigt dan zonder inhoudelijke uitspraak.
Een laatste uitstel vragen — de nalatige partij krijgt nog één kans om de proceshandeling te verrichten.

- Vonnis vragen — de zaak wordt beslist op wat er ligt, zonder de ontbrekende proceshandeling.

De termijnen

De roldatum wordt bepaald op een termijn van ten hoogste drie maanden. Wie verval wil vorderen, moet dat voornemen bovendien ten minste twee weken vóór die roldatum aanzeggen aan de nalatige partij. Die aanzegging is geen formaliteit maar een waarschuwing: de partij die stilzat, weet daardoor precies wat haar boven het hoofd hangt en kan alsnog in actie komen. Wordt de aanzegging niet of te laat gedaan, dan kan het verval op die datum niet worden gevorderd.

Wanneer de rechter de vordering afwijst

Het uitgangspunt is dat de vordering tot verval wordt toegewezen. Er zijn twee uitzonderingen. De eerste is dat de proceshandeling voor of op de roldatum alsnog wordt verricht; het alarm heeft dan gewerkt en de zaak loopt door. De tweede is dat aannemelijk wordt gemaakt dat er voor de vertraging een reden bestaat die deze in redelijkheid rechtvaardigt. Denk aan een zaak die stillag omdat eerst een andere procedure moest worden afgewacht, of aan onderhandelingen die met medeweten van beide partijen liepen. Het gaat dus niet om straffen, maar om het opruimen van zaken waarin niets meer gebeurt zonder goede grond.

Als er niemand reageert

Wordt op de bepaalde roldatum de proceshandeling niet alsnog verricht en laat ook de wederpartij niets van zich horen, dan wordt de zaak eenvoudigweg op de rol doorgehaald. Er komt dan geen beslissing over het verval en geen vonnis; de zaak verdwijnt van de lijst. Dat is een wezenlijk verschil met het verval van instantie, dat een eigen regeling voor de kosten en de gevolgen kent in de artikelen 252 en 253 Rv.

Een voorbeeld: een gedaagde moet na een tussenvonnis een akte nemen, maar doet dat ruim een jaar niet. De eiser vraagt om een roldatum, zegt tijdig aan dat hij verval van instantie zal vorderen, en de gedaagde reageert niet. Op de roldatum wijst de rechter de vordering toe. De eiser is dan van de slepende zaak af, maar heeft ook geen vonnis over zijn vordering; hij zal opnieuw moeten beginnen als hij die alsnog beslist wil krijgen.

In de praktijk

Weeg voordat u verval vordert of u niet beter om vonnis kunt vragen: een uitspraak op de stukken die er liggen brengt u vaak verder dan een lege instantie. Bent u de partij die stilzat, neem de aanzegging dan uiterst serieus en verricht de proceshandeling vóór de roldatum, of leg goed onderbouwd uit waarom de vertraging gerechtvaardigd was.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Kunnen partijen de regeling buiten werking stellen?

Hoge Raad · 2015-01-23 · ECLI:NL:HR:2015:112

Partijen hadden afgesproken dat de ene partij geen verval van instantie zou vorderen als de andere de zaak binnen een maand aanhangig zou maken. Het hof legde die afspraak zo uit dat partijen de wettelijke regeling van het verval van instantie terzijde hadden willen stellen. De Hoge Raad oordeelt dat die uitleg niet houdbaar is: uit de weergave van de afspraak kan niet meer worden afgeleid dan dat de ene partij zou afzien van het vragen van verval van instantie als de andere de procedure tijdig aanhangig maakte. Daaruit volgt niet dat bij uitblijven daarvan de instantie vervallen zou worden verklaard zonder dat de wettelijke procedure behoefde te worden gevolgd.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst