Artikel 1056 Rechtsvordering (1056 Rv)

Een veroordeling om iets te doen of te laten is pas effectief als er een prikkel achter zit. Die prikkel is de dwangsom: een bedrag dat de veroordeelde partij verbeurt als zij niet doet wat haar is opgedragen. Artikel 1056 Rv stelt buiten twijfel dat een scheidsgerecht die dwangsom net zo goed kan opleggen als de gewone rechter, in dezelfde gevallen.

Dezelfde bevoegdheid, dezelfde regels

De maatstaf is gelijkgetrokken. Waar de gewone rechter een dwangsom kan opleggen, kan het scheidsgerecht dat ook — en waar dat niet kan, bijvoorbeeld bij een veroordeling tot betaling van een geldsom, kan het scheidsgerecht het evenmin. De algemene regeling van de dwangsom in de artikelen 611a tot en met 611h Rv blijft gewoon gelden: over de hoogte, het maximum, de termijn waarbinnen nog nagekomen kan worden en de vraag wanneer een dwangsom wordt verbeurd.

Wie de dwangsom kan matigen

Hier maakt de wet een eigen keuze. Wil de veroordeelde partij dat de dwangsom wordt opgeheven, opgeschort of verminderd — de gevallen waarop artikel 611d Rv ziet, bijvoorbeeld als nakoming blijvend of tijdelijk onmogelijk is geworden — dan moet zij daarvoor terug naar het scheidsgerecht dat de dwangsom heeft opgelegd. Niet naar de gewone rechter, want die heeft de veroordeling niet uitgesproken.

Dat kan alleen zolang het scheidsgerecht er nog is. Is de opdracht van de arbiters geëindigd, dan is er geen scheidsgerecht meer om zich toe te wenden. De wet wijst voor dat geval een vervanger aan: de voorzieningenrechter van de rechtbank van het arrondissement waarin de plaats van de arbitrage ligt. Die plaats staat meestal in de arbitrageovereenkomst of in het reglement, en bepaalt dus bij welke rechtbank u moet zijn.

Wat u aan die beslissing hebt

Tegen de beschikking van de voorzieningenrechter in deze zaken staat volgens artikel 1070 Rv geen voorziening open. U krijgt dus één beoordeling, en het is verstandig die goed voor te bereiden met bewijs waaruit blijkt waarom nakoming niet mogelijk is of waarom de dwangsom onevenredig heeft uitgepakt.

Een voorbeeld

Een softwareleverancier wordt bij arbitraal vonnis veroordeeld om de broncode van een maatwerkpakket af te geven, op straffe van een dwangsom per dag. Later blijkt dat de code bij een brand verloren is gegaan en niet meer te reconstrueren valt. Loopt de arbitrage nog, dan vraagt de leverancier het scheidsgerecht de dwangsom op te heffen. Is de opdracht van de arbiters al geëindigd met het laatste eindvonnis, dan gaat hij naar de voorzieningenrechter van de rechtbank van de plaats van arbitrage.

In de praktijk

• Voor de eisende partij: vraag om een dwangsom als u nakoming wilt en niet alleen geld; zonder prikkel blijft een veroordeling tot doen of nalaten vaak een papieren overwinning.
• Voor de veroordeelde partij: wacht niet tot de bedragen zijn opgelopen. Zodra duidelijk is dat nakoming niet lukt, moet u het opheffingsverzoek indienen bij het juiste adres.
• Voor beide: leg de plaats van de arbitrage vast. Die bepaalt niet alleen waar formeel wordt geprocedeerd, maar ook welke voorzieningenrechter later kan worden benaderd.