- Tenzij uit de wet anders voortvloeit, mag de rechter slechts die feiten of rechten aan zijn beslissing ten grondslag leggen, die in het geding aan hem ter kennis zijn gekomen of zijn gesteld en die overeenkomstig de voorschriften van deze afdeling zijn komen vast te staan. Feiten of rechten die door de ene partij zijn gesteld en door de wederpartij niet of niet voldoende zijn betwist, moet de rechter als vaststaand beschouwen, behoudens zijn bevoegdheid bewijs te verlangen, zo vaak aanvaarding van de stellingen zou leiden tot een rechtsgevolg dat niet ter vrije bepaling van partijen staat.
- Feiten of omstandigheden van algemene bekendheid, alsmede algemene ervaringsregels mogen door de rechter aan zijn beslissing ten grondslag worden gelegd, ongeacht of zij zijn gesteld, en behoeven geen bewijs.
←
Terug 148 · Verval van instantie na verzet
Verder 152 · De vrije bewijsleer en de waardering van het bewijs
→
Artikel 149 Rv: Welke feiten aan de beslissing ten grondslag mogen liggen
Welke feiten aan de beslissing ten grondslag mogen liggen
Wettekst
Toelichting
Artikel 149 Rv bepaalt waarop de rechter zijn beslissing mag baseren. Alleen feiten en rechten die in de procedure naar voren zijn gebracht en die volgens de regels van het bewijsrecht zijn komen vast te staan, tellen mee. Daarnaast staat in dit artikel de regel die het hele civiele proces kleurt: wat de ene partij stelt en de andere niet of niet voldoende weerspreekt, moet als vaststaand worden aangenomen.
Wat niet in het dossier zit, bestaat niet
De rechter beslist op basis van wat partijen hem voorleggen. Eigen kennis over de zaak, informatie uit een ander dossier of zelfstandig speurwerk mogen geen rol spelen. Voor u als partij betekent dat iets heel concreets: wat u niet stelt en niet overlegt, weegt niet mee, hoe waar het ook is. Het gaat in een civiele procedure niet om wat er werkelijk is gebeurd, maar om wat er wordt gesteld, betwist en bewezen.
Onvoldoende betwisten is toegeven
De tweede volzin van het eerste lid is voor veel mensen de pijnlijkste regel van het procesrecht. Wat uw wederpartij stelt en u niet of te vaag weerspreekt, staat vast. Er komt dan geen bewijslevering meer aan te pas en de zaak wordt op dat punt zonder verdere discussie beslist.
Betwisten moet daarom gericht gebeuren. Een algemene ontkenning van alles wat er staat, is geen betwisting. Zeg per punt waarom het niet klopt en onderbouw dat met wat u heeft: e-mails, foto's, betalingsbewijzen, een agenda. Hoe concreter de stelling van de ander is, hoe concreter uw weerwoord moet zijn.
De uitzondering: waar partijen niet vrij zijn
Op die regel bestaat een uitzondering. Zou aanvaarding van een onbetwiste stelling uitmonden in een rechtsgevolg waarover partijen niet vrij kunnen beschikken, dan mag de rechter toch bewijs verlangen. Dat is iets anders dan dwingend recht: veel dwingendrechtelijke bescherming ziet op gevolgen waarover de beschermde partij in een procedure wél kan beschikken. Het gaat hier om gevolgen die aan de macht van partijen zijn onttrokken, waarvan zaken over de staat van personen het duidelijkste voorbeeld zijn. De gedachte is dat de uitkomst daarvan niet mag afhangen van het stilzwijgen of de onhandigheid van een partij.
Feiten van algemene bekendheid
Het tweede lid maakt een praktische uitzondering voor feiten en omstandigheden die iedereen kent en voor algemene ervaringsregels. Dat het in Nederland in de winter vroeg donker is, of dat een auto met versleten remmen een langere remweg heeft: zulke gegevens mogen worden gebruikt zonder dat iemand ze heeft aangevoerd en zonder dat ze bewezen hoeven te worden. De grens ligt bij kennis die niet algemeen is; specialistische branchekennis valt er niet onder en moet u gewoon stellen en onderbouwen.
In de praktijk
Stel dat een aannemer stelt dat hij drie keer tevergeefs voor de deur heeft gestaan en de opdrachtgever daarop schrijft dat hij dat betwist. Dat is te weinig. De opdrachtgever zal moeten zeggen wanneer hij wel thuis was, dat hij nooit een bericht heeft aangetroffen, of dat de afspraken anders lagen. Doet hij dat niet, dan staat het verhaal van de aannemer vast en resteert alleen nog de vraag welk rechtsgevolg daaruit volgt.
Neem het antwoord van uw wederpartij dus zin voor zin door en vink af wat u wel en niet erkent. Wat u laat staan, staat vast.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Niet betwist, dus vast — ook bij een strafzaak?
Een gedaagde werd civiel aangesproken tot schadevergoeding, terwijl over hetzelfde feitencomplex nog een strafzaak tegen hem liep. Hij betoogde dat van hem in de civiele zaak niet kon worden gevergd de gestelde feiten gemotiveerd te betwisten. De Hoge Raad verwerpt dat uitgangspunt: uit art. 149 lid 1 Rv volgt dat de rechter feiten die de gedaagde niet of niet voldoende betwist als vaststaand moet beschouwen, en die regel geldt ook hier; dat is in beginsel niet in strijd met het recht op een eerlijk proces. Wel mag de rechter bij de vraag hoeveel betwisting van de gedaagde kan worden verlangd rekening houden met zijn positie als verdachte.
-
Wanneer hoort een stuk tot 'het geding'?
In een procedure over wijziging van partneralimentatie baseerde het hof zich op inkomensgegevens uit een draagkrachtberekening die in de eerdere echtscheidingsprocedure was overgelegd. De Hoge Raad stelt voorop dat de rechter op grond van art. 149 lid 1 Rv alleen feiten aan zijn beslissing ten grondslag mag leggen die 'in het geding' aan hem ter kennis zijn gekomen, en dat die bepaling ook in verzoekschriftprocedures geldt. Omdat de wijzigingsprocedure een andere procedure is, moet voor rechter en partijen duidelijk zijn welke stukken tot de gedingstukken van díe procedure behoren; anders kan het beginsel van hoor en wederhoor (het recht van elke partij om op de stukken te reageren) niet worden nageleefd.
-
Onbetwiste schadepost mag niet worden afgewezen
Een schadepost was in hoger beroep wel als 'nieuwe eis' bestreden, maar inhoudelijk niet betwist. Toch wees het hof die post af omdat er geen onderbouwende stukken waren overgelegd. Volgens de Hoge Raad mocht dat niet: gelet op de regel van art. 149 Rv dat gestelde en niet of niet voldoende betwiste feiten in beginsel als vaststaand zijn te beschouwen, kon het hof de post niet afwijzen op de grond dat onderbouwing ontbrak.
-
Mag de rechter alles gebruiken wat ter zitting blijkt?
In een arbeidsgeschil over overwerk klaagde de werknemer dat het hof feiten had gebruikt die niet waren gesteld of gebleken. De Hoge Raad verwerpt die klacht: bij de beoordeling van de betrouwbaarheid van een urenadministratie mocht het hof binnen de grenzen van de rechtsstrijd alle behoorlijk te zijner kennis gebrachte en ten processe gebleken feiten en omstandigheden in zijn beschouwingen betrekken, en had het de vrijheid daaraan eigen conclusies te verbinden. Het arrest laat zien hoe ruim het begrip 'in het geding ter kennis gekomen' van art. 149 Rv is.
-
Hof mag niet onder een onbetwist bedrag gaan zitten
Bij de vaststelling van partneralimentatie had de man per opgevoerde uitgave aangegeven of en in hoeverre hij die betwistte. De Hoge Raad oordeelt dat de uitgaven die de man niet had betwist op grond van art. 149 Rv tussen partijen vaststaan, zodat het het hof niet vrijstond daarvoor van een lager bedrag uit te gaan. Een praktische toepassing: ook posten in een berekening zijn 'feiten' die zonder betwisting vaststaan.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.