Artikel 393 Rechtsvordering (393 Rv)

Heeft een rechter een rechtsvraag aan de Hoge Raad voorgelegd, dan bepaalt artikel 393 Rv hoe het daarna gaat. De Hoge Raad kan de vraag meteen laten liggen als zij zich niet leent voor beantwoording, maar doet hij dat niet, dan krijgen partijen eerst de gelegenheid schriftelijk hun opmerkingen te maken. Daarna volgen eventueel een toelichting door de advocaten, de conclusie van de procureur-generaal en ten slotte de beslissing.

Wie mag zich uitlaten

Partijen uit de zaak waarin de vraag is gesteld, krijgen een termijn om schriftelijk te reageren. Bijzonder aan deze procedure is dat de Hoge Raad daarnaast ook anderen dan partijen die gelegenheid kan geven. Denk aan brancheorganisaties of belangenorganisaties die dezelfde vraag in veel dossiers tegenkomen. Hoe die mogelijkheid wordt aangekondigd, bepaalt de Hoge Raad zelf.

Voor het indienen gelden vormvoorschriften: schriftelijke opmerkingen worden ondertekend door een advocaat bij de Hoge Raad en ingediend bij de griffie. De griffier stuurt daarvan onverwijld een afschrift aan partijen, zodat iedereen weet wat er ligt. Zonder cassatieadvocaat komt u dus niet binnen, ook niet als buitenstaander die wil meepraten.

Toelichting en conclusie

Vindt de Hoge Raad dat het belang van de zaak daarom vraagt, dan kan hij een dag bepalen waarop de advocaten hun standpunt mondeling of schriftelijk toelichten. Dat kan hij uit zichzelf doen of op verzoek. Is er een mondelinge toelichting bevolen, dan kunnen ook de buitenstaanders die opmerkingen hebben ingediend worden uitgenodigd om ter zitting te worden gehoord.

Die toelichting mag door een andere advocaat worden gegeven dan degene die de opmerkingen tekende. De extra kosten die daardoor voor een partij ontstaan, blijven buiten de kostenbeslissing waarover artikel 394 Rv gaat. Wie twee advocaten inschakelt, draagt dat verschil dus zelf.

Vervolgens neemt de procureur-generaal bij de Hoge Raad conclusie: een onafhankelijk advies over de te geven beslissing. De griffier stuurt ook daarvan onverwijld een afschrift aan de cassatieadvocaten van partijen.

De vraag kan worden bijgesteld of blijven liggen

Na de conclusie bepaalt de Hoge Raad wanneer hij beslist. Hij mag de vraag herformuleren; is die herformulering meer dan ondergeschikt, dan krijgen partijen opnieuw een termijn voor schriftelijke opmerkingen. Zo blijft het debat aansluiten bij de vraag die daadwerkelijk wordt beantwoord.

De Hoge Raad kan ook besluiten helemaal niet te antwoorden: wanneer de vraag zich niet leent voor beantwoording bij wijze van prejudiciële beslissing, of te licht is om een antwoord te rechtvaardigen. Hij mag zijn motivering dan tot dat oordeel beperken. Omgekeerd kan hij de vraag juist wél beantwoorden hoewel het antwoord voor de oorspronkelijke zaak niet meer nodig is — bijvoorbeeld omdat partijen intussen hebben geschikt, terwijl tientallen andere zaken nog op duidelijkheid wachten.

Kosten en afwikkeling

De Hoge Raad begroot in zijn beslissing de kosten die partijen in deze fase hebben gemaakt. Zelf veroordeelt hij niemand tot betaling daarvan; dat gebeurt later, door de rechter bij wie de zaak nog loopt. Ten slotte stuurt de griffier onverwijld een afschrift van de beslissing aan de rechter die de vraag stelde en aan partijen, en gaan ook de conclusie en de ingediende opmerkingen en toelichtingen naar die rechter.

In de praktijk

Bent u partij in de zaak waarin de vraag is gesteld, reken dan op een tussenfase die tijd kost en waarvoor u een cassatieadvocaat nodig hebt. Grijp de schriftelijke ronde aan: de Hoge Raad beslist op wat er ligt en kan zelf geen feiten onderzoeken. Herkent u de vraag uit uw eigen dossier zonder dat u partij bent, houd dan in de gaten of de Hoge Raad de gelegenheid openstelt om opmerkingen te maken.