Artikel 563 Rechtsvordering (563 Rv)

Voordat een schuldeiser met een executoriale titel beslag laat leggen op een schip, moet de deurwaarder eerst een exploot betekenen aan de eigenaar of aan de boekhouder. Daarin staat het bevel om binnen vierentwintig uur alsnog aan de titel te voldoen. Pas als die vierentwintig uur voorbij zijn en er niet is betaald, mag het beslag worden gelegd. Het gaat hier om executoriaal beslag: beslag ter uitvoering van een uitspraak of een andere titel, niet om conservatoir beslag dat een vordering alleen veiligstelt.

Aan wie het bevel wordt betekend

De wet noemt twee mogelijke geadresseerden. De eerste is de eigenaar van het schip. De tweede is de boekhouder: bij een rederij is dat degene die het beheer voert en naar buiten toe voor de rederij optreedt. Wordt aan de juiste persoon betekend, dan is de weg naar het beslag open; wordt daarin een fout gemaakt, dan raakt de hele executie besmet en kan de wederpartij dat aanvoeren in een executiegeschil.

De termijn van vierentwintig uur

De termijn is kort, korter dan bij andere vormen van executie. Dat past bij het onderwerp: een schip kan vertrekken en daarmee buiten bereik raken. Voor de schuldenaar betekent het dat hij vrijwel meteen moet handelen. Betaalt hij binnen die vierentwintig uur, dan blijft het beslag uit en blijven de daaraan verbonden kosten hem bespaard. Doet hij niets, dan mag de deurwaarder direct daarna aan boord komen om het beslag te leggen.

Als het schip dreigt te vertrekken

Juist dat vertrek is het risico waar de wet rekening mee houdt. Bestaat de vrees dat het schip spoedig naar een andere plaats zal vertrekken, dan kan de voorzieningenrechter bepalen dat de deurwaarder ook zonder voorafgaand bevel tot inbeslagneming mag overgaan. Bevoegd is de voorzieningenrechter van de rechtbank in het gebied waar de inbeslagneming plaatsvindt, of die van de rechtbank Rotterdam. Bijzonder is dat de deurwaarder dat verzoek ook mondeling mag doen, zodat er geen tijd verloren gaat met stukken opstellen terwijl het schip de trossen losgooit.

De betekening van de titel

Normaal moet een executoriale titel eerst worden betekend voordat er ten uitvoer wordt gelegd; dat is de hoofdregel van artikel 430 Rv, derde lid. Gaat het beslag vooruit omdat de voorzieningenrechter dat heeft toegestaan, dan mag de betekening van de titel samen met de betekening van het proces-verbaal van inbeslagneming plaatsvinden. De schuldenaar krijgt de stukken dan in één keer, kort na het beslag, en weet op dat moment waarop de executie steunt.

Een voorbeeld. Een werf heeft een onbetaalde rekening en een vonnis tegen de eigenaar van een coaster. Het schip ligt in de haven en er is bericht dat het diezelfde avond uitvaart. De deurwaarder heeft geen tijd om eerst een bevel uit te brengen en de termijn af te wachten. Hij belt de voorzieningenrechter, krijgt toestemming om zonder voorafgaand bevel beslag te leggen en gaat aan boord. De titel en het proces-verbaal worden daarna tegelijk betekend.

In de praktijk

Voor de scheepseigenaar is dit artikel het signaal dat er heel weinig tijd is. Wie een bevel van vierentwintig uur ontvangt en meent dat de vordering niet klopt, moet meteen juridische hulp zoeken en zo nodig een kort geding aanhangig maken; wachten is hier geen optie. Voor de schuldeiser telt vooral de zorgvuldigheid: het bevel moet aan de juiste persoon en met de juiste inhoud worden betekend, want daarop wordt het beslag later beoordeeld.