Artikel 27 Rv: De openbaarheid van de zitting en de orde in de zaal

Rechtspraak vindt in het openbaar plaats. Iedereen mag een zitting bijwonen: familie, journalisten, studenten, willekeurige voorbijgangers. Dat is geen formaliteit maar een waarborg. Wie weet dat hij wordt gadegeslagen, doet zijn werk zorgvuldiger, en de samenleving kan zien hoe geschillen worden beslecht. Artikel 27 Rv legt die hoofdregel vast en noemt daarnaast de vier gronden waarop daarvan kan worden afgeweken.

Wanneer de deuren dicht kunnen

De rechter kan bevelen dat de behandeling geheel of gedeeltelijk met gesloten deuren plaatsvindt, of dat alleen bepaalde personen worden toegelaten. Dat kan op vier gronden.

• Openbare orde of goede zeden. Bijvoorbeeld wanneer de behandeling anders tot ernstige ongeregeldheden zou leiden.
• De veiligheid van de Staat. Een zeldzame grond, die ziet op gevoelige informatie over de staatsveiligheid.
• Minderjarigen en de persoonlijke levenssfeer. De meest voorkomende grond in het burgerlijk recht: familiezaken, zaken over de gezondheid van iemand, zaken waarin kinderen zijn betrokken.

- Een goede rechtspleging. Wanneer openbaarheid het belang van een goede rechtspleging ernstig zou schaden.

Gedeeltelijk sluiten mag ook

De wet biedt niet alleen de keuze tussen open en dicht. De rechter kan een deel van de behandeling achter gesloten deuren doen en de rest openbaar, of de zaal beperken tot bepaalde personen. Zo kan bijvoorbeeld het gedeelte waarin over medische gegevens wordt gesproken besloten blijven, terwijl de rest gewoon toegankelijk is. Wat er in zo'n besloten deel wordt besproken, valt onder het mededelingsverbod van artikel 28 Rv.

De orde in de zaal

Het tweede lid geeft de rechter een eenvoudige bevoegdheid: wie op de zitting de orde verstoort, kan worden verwijderd. Dat geldt voor toehoorders, maar ook voor partijen zelf. De zitting kan dan zonder de betrokkene worden voortgezet. Het is een ordemaatregel, geen straf, en zij zegt niets over de inhoud van de zaak.

Een voorbeeld

In een zaak over de omgang met een kind wordt uitvoerig gesproken over de psychische gesteldheid van beide ouders en over gedragingen van het kind. De rechter kan bepalen dat die behandeling met gesloten deuren plaatsvindt, zodat de betrokkenen vrijuit kunnen spreken zonder dat het op straat komt te liggen. Loopt daarnaast een familielid op de publieke tribune de behandeling telkens te verstoren, dan kan die persoon uit de zaal worden verwijderd.

In de praktijk

Wilt u dat uw zaak niet in het openbaar wordt behandeld, vraag daar dan gemotiveerd om, liefst voorafgaand aan de zitting. Leg uit welke gegevens aan de orde komen en waarom openbaarheid u of een derde schaadt; een algemene wens tot privacy is doorgaans onvoldoende.

Houd er verder rekening mee dat de openbaarheid van de zitting iets anders is dan de openbaarheid van de uitspraak. Ook als de behandeling besloten was, wordt de uitspraak in het openbaar gedaan; artikel 29 Rv regelt wel dat afschriften in dat geval alleen geanonimiseerd worden verstrekt.