Artikel 110 Rv: Het beroep op relatieve onbevoegdheid en de verwijzing

Vindt u dat de zaak bij een andere rechtbank thuishoort, dan moet u dat direct zeggen. Dit artikel bepaalt wanneer dat verweer moet worden gevoerd, in welke zaken de rechter er ook uit zichzelf naar kijkt, en wat er gebeurt als hij u gelijk geeft.

Vóór alle weren ten gronde

Het verweer dat de rechter niet relatief bevoegd is, moet worden gevoerd vóór alle weren ten gronde, op straffe van verval. Weren ten gronde zijn de verweren die over de vordering zelf gaan: dat er niets verschuldigd is, dat de feiten anders liggen, dat de vordering is verjaard. Wie zich eerst inhoudelijk over de zaak uitlaat en pas daarna aanvoert dat een andere rechtbank bevoegd is, heeft het recht om dat verweer te voeren verloren. De rechter komt er dan in de zaken waarin hij niet uit zichzelf toetst niet meer aan toe, en de zaak blijft waar zij is.

Zaken waarin de rechter zelf kijkt

In een aantal gevallen wacht de rechter niet af, maar beoordeelt hij ook zonder verweer of hij bevoegd is. Dat geldt bij vorderingen tot en met € 25.000, bij zaken over een individuele arbeidsovereenkomst, bij de consumentenzaken van artikel 101 Rv en bij de huurzaken uit de tweede zin van artikel 103 Rv. In die zaken hangt de toets dus niet af van de vraag of de gedaagde het verweer op tijd heeft gevoerd, of zelfs maar is verschenen.

Wat er gebeurt bij gegrondbevinding

Oordeelt de rechter dat niet hij maar een ander bevoegd is, dan verklaart hij zich niet onbevoegd zonder meer: hij verwijst de zaak naar die andere rechter. Uw procedure gaat dus niet verloren en u hoeft niet opnieuw te dagvaarden. Vanzelf gaat het echter niet. Van artikel 74 Rv is hier een deel van toepassing: een van de partijen moet de andere bij exploot oproepen tegen de dag waarop zij de zaak op de rol wil laten dienen, met inachtneming van de gewone dagvaardingstermijnen. Daarna gaat de zaak bij de nieuwe rechter verder in de stand waarin zij zich bevond. Blijft iedereen stilzitten, dan blijft de procedure liggen.

De rechter naar wie de zaak wordt verwezen, is aan die verwijzing gebonden. Hij kan dus niet opnieuw beslissen dat hij het niet is, waardoor een zaak niet heen en weer kan worden gestuurd. Alleen wanneer de verwijzende rechter zich tevens absoluut onbevoegd verklaart en de zaak naar een hogere rechter stuurt, geldt die gebondenheid niet.

Geen rechtsmiddel

Tegen het vonnis waarin dit verweer wordt verworpen of waarin de zaak wordt verwezen, staat geen hogere voorziening open. U kunt daar dus niet apart tegen in hoger beroep of in cassatie. Het gevolg is dat de beslissing over de plaats van behandeling vaststaat zodra zij is genomen, en dat de procedure over de inhoud bij de rechter die bevoegd is geoordeeld zonder tussentijdse rechtsmiddelen doorloopt.

Een voorbeeld. Iemand die een woning huurt, wordt door zijn verhuurder gedagvaard bij een rechtbank ver van die woning. Ook als hij daar zelf niets over zegt, moet de rechter nagaan of hij de zaak wel mag behandelen: bij huur van woonruimte en bij huur van bedrijfsruimte in de zin van artikel 7:290 BW kan alleen de rechter van de ligging van het gehuurde dat. De zaak wordt dan verwezen naar die rechtbank en loopt daar verder. Bij huur van iets anders ligt het anders: daar is de rechter van de ligging hooguit mede bevoegd en toetst hij zijn bevoegdheid niet uit zichzelf.

In de praktijk

• Gedaagde: controleer als eerste of u bij de juiste rechtbank zit, en voer het onbevoegdheidsverweer voordat u op de inhoud ingaat.
• Eiser: motiveer de bevoegdheid al in de dagvaarding; dat scheelt een verwijzing en dus tijd.
• Beiden: verwarring is er snel tussen relatieve bevoegdheid, de vraag welke rechtbank, en absolute bevoegdheid, de vraag of de kantonrechter of de gewone kamer de zaak doet. Dit artikel gaat over het eerste.