Artikel 616 Rechtsvordering (616 Rv)

Soms bepaalt een uitspraak dat een partij zekerheid moet stellen voordat zij ergens gebruik van mag maken, bijvoorbeeld voordat zij een vonnis mag uitvoeren. Over zo'n zekerheid ontstaat regelmatig discussie: is een bankgarantie voldoende, deugt de tekst ervan, is het bedrag toereikend? Artikel 616 Rv wijst aan wie die knoop doorhakt en binnen welke tijd.

De weg: kort geding

Het geschil wordt op vordering van de meest gerede partij beslist in kort geding. Die aanduiding stelt geen inhoudelijke eis: zij betekent dat ieder van beide partijen het geschil kan aanbrengen, zonder dat eerst moet worden vergeleken wiens belang bij een beslissing het zwaarst weegt. Zolang de zekerheid niet rond is, kan de partij die haar moet stellen de bevoegdheid waarvoor zij nodig is niet uitoefenen; het kort geding levert snel een beslissing op.

Waarover het geschil kan gaan

Bepaalt de uitspraak niet welke soort zekerheid moet worden gesteld, dan heeft degene die zekerheid stelt volgens de algemene regeling in het Burgerlijk Wetboek (artikel 6:51 BW) de keuze tussen persoonlijke en zakelijke zekerheid; de zekerheid moet de vordering behoorlijk dekken en de schuldeiser moet daarop zonder moeite verhaal kunnen nemen. Partijen kunnen het oneens zijn over de vorm (bankgarantie, pandrecht, storting), over de hoogte, over de looptijd of over de voorwaarden waaronder de zekerheid kan worden ingeroepen. Al die punten kunnen aan de voorzieningenrechter worden voorgelegd.

Bij welke rechter

• Ging het om een uitspraak van een rechtbank, dan beslist de voorzieningenrechter van de rechtbank die de zaak in eerste aanleg behandelde.
• Ging het om een uitspraak van de kantonrechter, dan wordt de vordering bij hem ingesteld.
• Deed een gerechtshof de zaak in eerste aanleg, dan gaat de vordering naar de voorzieningenrechter van de rechtbank die volgens de gewone regels bevoegd zou zijn.

- Gaat het om een arbitraal vonnis, dan is de voorzieningenrechter van de rechtbank van het arrondissement waarin de plaats van arbitrage ligt de aangewezen instantie.

Termijnen met verval als sanctie

Het derde lid geeft zowel de rechter die de zekerheid beval als de rechter die over het geschil oordeelt de bevoegdheid termijnen te stellen, en die termijnen hebben scherpe gevolgen. De partij die zekerheid moet aanbieden of stellen, krijgt daarvoor een termijn. Laat zij die verlopen, dan vervalt de bevoegdheid waarvoor de zekerheid was bedoeld. Wie bijvoorbeeld pas mocht uitvoeren na het stellen van zekerheid, verliest dan die mogelijkheid.

Ook de wederpartij krijgt een termijn: binnen die tijd moet zij een aangeboden zekerheid aanvaarden of weigeren. Doet zij niets, dan vervalt haar bevoegdheid om zekerheidstelling te eisen. Stilzitten kost dus aan beide kanten iets; de regeling dwingt partijen het punt binnen een overzienbare tijd af te ronden.

De rechter die een termijn heeft bepaald, kan die op verzoek van de meest gerede partij verlengen. Dat verzoek moet wél worden ingediend voordat de termijn is verstreken; achteraf is het te laat. Tegen de beslissing over de verlenging staat volgens het vierde lid geen hogere voorziening open. Een geweigerde verlenging is dus in beginsel het eindpunt, en wie op verlenging rekent, loopt het risico dat de termijn alsnog verstrijkt.

Een voorbeeld

Een partij mag een vonnis uitvoeren op voorwaarde dat zij zekerheid stelt voor het geval het in hoger beroep anders uitpakt. Zij biedt een bankgarantie aan, maar de wederpartij vindt de tekst te beperkt. Komen zij er niet uit, dan legt de meest gerede partij het voor aan de voorzieningenrechter van de rechtbank die de zaak in eerste aanleg deed. Die bepaalt wat er moet worden gesteld en binnen welke termijn.

In de praktijk

Voor beide partijen geldt hier dezelfde waarschuwing: reageer op tijd. Een gestelde termijn is geen richtlijn maar een vervaltermijn, en verlenging vragen kan alleen zolang de termijn nog loopt.