Boek 6 Artikel 51 (6:51 BW)

Op verschillende plaatsen verlangt de wet dat iemand zekerheid stelt, of verbindt zij een rechtsgevolg aan het stellen van zekerheid. Dit artikel bepaalt wat dat betekent. Degene die zekerheid stelt mag kiezen tussen persoonlijke en zakelijke zekerheid, maar wat hij aanbiedt moet wel deugen: de vordering moet behoorlijk gedekt zijn en de schuldeiser moet er zonder moeite verhaal op kunnen nemen.

Waar de regel op ziet

Het eerste lid spreekt over zekerheid die 'uit de wet voortvloeit'. Een voorbeeld is artikel 6:55 BW, waarin het stellen van zekerheid een einde maakt aan een opschortingsbevoegdheid. Het artikel noemt twee varianten: een wettelijke plicht om zekerheid te stellen, en een wettelijk rechtsgevolg dat pas intreedt als zekerheid is gesteld. Artikel 6:55 BW is een voorbeeld van de tweede variant.

Persoonlijk of zakelijk

• Persoonlijke zekerheid. Iemand anders verbindt zich naast de schuldenaar, bijvoorbeeld als borg of als hoofdelijk medeschuldenaar. De waarde hangt af van diens vermogen.
• Zakelijke zekerheid. Er wordt een recht gevestigd op een goed, zoals een pandrecht of een hypotheek. De waarde hangt af van het goed en van de rang.

- De keuze is aan de schuldenaar. De schuldeiser kan niet zonder meer een bepaalde vorm eisen, zolang de aangeboden zekerheid maar voldoet.

De eisen aan de zekerheid

Het tweede lid stelt twee eisen. De eerste is dekking: de zekerheid moet de vordering omvatten, en als daar grond voor is ook de rente en de kosten die daarop vallen. De woorden 'zo daartoe gronden zijn' maken duidelijk dat rente en kosten alleen meetellen als zij op de vordering kunnen vallen. Het woord 'behoorlijk' geeft aan dat de dekking toereikend moet zijn voor wat er werkelijk op het spel staat. De tweede is verhaalbaarheid: de schuldeiser moet zonder moeite verhaal kunnen nemen. Een borg die zelf al met grote schulden kampt, biedt die zekerheid niet. Hetzelfde geldt voor een pandrecht op een partij bederfelijke waar die binnen enkele weken onverkoopbaar is, of voor een hypotheek op een pand dat al tot boven de waarde is bezwaard. Beslissend is of de schuldeiser in de praktijk op de zekerheid kan terugvallen.

Aanvullen en vervangen

Wordt de gestelde zekerheid later onvoldoende door een oorzaak die niet aan de schuldeiser is toe te rekenen, dan moet de schuldenaar haar aanvullen of vervangen. Daalt de waarde van het verpande goed sterk, of blijkt de borg vermogensloos, dan mag de schuldeiser dus aankloppen. Ligt de oorzaak bij de schuldeiser zelf, bijvoorbeeld doordat hij het onderpand heeft laten verwaarlozen, dan gaat dat niet op.

Een voorbeeld. Een vervoerder wil een opschorting door zijn opdrachtgever beëindigen door op grond van artikel 6:55 BW zekerheid te stellen, en biedt aan een borgtocht van zijn bestuurder te laten stellen. De opdrachtgever wijst die af omdat de bestuurder geen noemenswaardig vermogen heeft. De vervoerder kan dan een andere vorm kiezen, bijvoorbeeld een bankgarantie of een pandrecht op een goed met voldoende waarde. Wordt de bank later failliet, dan moet de vervoerder de zekerheid vervangen.

Wat dit betekent voor de schuldeiser

Voor de schuldeiser draait het om de toets van het tweede lid: of een aangeboden zekerheid voldoet, hangt af van wat zij waard is. Bij een borgstelling gaat het om de financiële positie van de borg, bij een pandrecht of hypotheek om de waarde van het goed en de rechten die anderen er al op hebben. Daalt de waarde later buiten zijn toedoen, dan geeft het derde lid hem een aanspraak op aanvulling of vervanging.

In de praktijk

Voor de schuldenaar betekent het artikel dat hij zelf de vorm van de zekerheid kiest, maar dat de schuldeiser een zekerheid die niet aan het tweede lid voldoet kan weigeren. De plicht tot aanvulling of vervanging uit het derde lid blijft daarna bestaan zolang de zekerheid moet worden gehandhaafd.