Boek 6 Artikel 269 (6:269 BW)

Ontbinding maakt de overeenkomst niet met terugwerkende kracht ongedaan. Het contract heeft bestaan en heeft tot het moment van ontbinding gewoon gewerkt. Wat verandert, is dat partijen voor de toekomst van hun verplichtingen worden bevrijd en dat wat al is gepresteerd, moet worden teruggedraaid via ongedaanmakingsverbintenissen.

Verschil met vernietiging

Bij vernietiging wordt gedaan alsof de rechtshandeling er nooit is geweest. Bij ontbinding niet: de rechtsgrond voor wat al is gepresteerd blijft in stand, en daarnaast ontstaat een verplichting om over en weer ongedaan te maken. Dat onderscheid heeft praktische gevolgen, bijvoorbeeld voor de vraag of iemand eigenaar is geworden en voor de positie van derden.

Waarom dat zo is geregeld

Zou ontbinding terugwerken, dan zou een geleverde zaak met terugwerkende kracht nooit zijn overgedragen en zouden rechten van anderen daarop wankelen. De wetgever heeft gekozen voor een schoner systeem: de overdracht blijft in stand en de partijen krijgen over en weer een vordering tot ongedaanmaking, geregeld in artikel 6:271 BW en volgende.

Een aanbod dat te laat komt

Op de hoofdregel bestaat één uitzondering. Wordt de ontbinding gevorderd en biedt de schuldenaar daarna alsnog nakoming aan, dan heeft dat aanbod geen werking als de ontbinding wordt uitgesproken. De tegenpartij kan de procedure dus niet doorkruisen door op het laatste moment alsnog te leveren.

Dat is billijk. Wie eerst maanden niets doet en pas in de rechtszaal in beweging komt, mag de ander niet dwingen alsnog met hem verder te gaan. Vóór dat moment kan een serieus aanbod tot nakoming wel degelijk in de weg staan aan ontbinding, want dan is er wellicht nog geen sprake van verzuim.

Een voorbeeld

Een bedrijf huurt een installatie die nooit goed heeft gewerkt en vordert ontbinding. Tijdens de procedure biedt de verhuurder aan alsnog een werkend exemplaar te plaatsen. Wordt de ontbinding uitgesproken, dan blijft dat aanbod zonder gevolg. Huurtermijnen die nog openstonden hoeft het bedrijf daarna niet meer te voldoen; over de termijnen die het al betaalde volgt een afrekening, waarbij de ontbinding bij een huur ook de achterliggende periode kan omvatten.

In de praktijk

Bedenk vóór u ontbindt wat u wilt bereiken: van de overeenkomst af en uw geld terug, of juist alsnog nakoming. Ontbinding sluit nakoming uit. Wilt u nog geleverd krijgen, vorder dan nakoming en houd de ontbinding achter de hand.

• Reken af over wat werkelijk is gepresteerd: dat gaat terug of wordt in waarde vergoed, terwijl beide partijen van wat nog openstond juist worden bevrijd.
• Vergeet uw schadevergoeding niet: ontbinding en schadevergoeding kunnen naast elkaar staan als de tekortkoming toerekenbaar is.