Boek 6 Artikel 271 (6:271 BW)

Wat er na ontbinding over en weer moet worden teruggedraaid

Een ontbinding bevrijdt de partijen van de daardoor getroffen verbintenissen. Voor zover deze reeds zijn nagekomen, blijft de rechtsgrond voor deze nakoming in stand, maar ontstaat voor partijen een verbintenis tot ongedaanmaking van de reeds door hen ontvangen prestaties.

Toelichting

Zodra een overeenkomst is ontbonden, hoeven partijen elkaar niets meer te leveren of te betalen op grond van de getroffen verbintenissen. Wat al is uitgevoerd, moet worden teruggedraaid: de koper geeft de zaak terug, de verkoper het geld. Dit artikel regelt beide gevolgen in één adem.

Bevrijding voor de toekomst

De ontbinding bevrijdt partijen van de verbintenissen die erdoor worden getroffen. Bij volledige ontbinding is dat alles wat nog openstond; bij gedeeltelijke ontbinding alleen het ontbonden deel. Verplichtingen die naar hun aard bedoeld zijn om ook daarna te blijven gelden, zoals een geheimhoudingsafspraak of een boetebeding voor overtreding daarvan, blijven in beginsel overeind.

De rechtsgrond blijft, de prestatie gaat terug

Voor wat al is nagekomen blijft de rechtsgrond in stand. Er is dus geen sprake van betaling zonder grond, en de eigendom die is overgegaan blijft overgegaan. In plaats daarvan ontstaat een nieuwe verbintenis: partijen moeten de ontvangen prestaties ongedaan maken. Dat sluit aan bij artikel 6:269 BW, dat bepaalt dat ontbinding niet terugwerkt.

Over en weer, en tegelijk

De ongedaanmakingsverbintenissen staan tegenover elkaar. U hoeft de zaak dus niet terug te geven voordat u uw geld ziet: u kunt uw eigen teruggave opschorten zolang de ander niet meewerkt. Dat maakt de afwikkeling in de praktijk hanteerbaar en voorkomt dat de partij die als eerste presteert opnieuw met lege handen staat.

Wat als teruggeven niet kan

Is de prestatie naar haar aard niet ongedaan te maken, bijvoorbeeld een verrichte dienst of een verbruikte hoeveelheid stroom, dan komt daarvoor een waardevergoeding in de plaats. De regels daarvoor staan in artikel 6:272 BW, dat die vergoeding beperkt als het geleverde niet aan de afspraak beantwoordde.

Een voorbeeld. Iemand koopt een tweedehands bestelbus die kort na levering onherstelbaar gebreken blijkt te hebben en ontbindt de koop. Hij brengt de bus terug en krijgt de koopprijs terug. Heeft hij intussen met de bus gereden, dan kan dat gebruik in de afrekening worden betrokken; heeft hij kosten gemaakt om de bus in stand te houden, dan kunnen die op hun beurt worden vergoed.

In de praktijk

Kondig in uw ontbindingsbrief meteen aan hoe u de afwikkeling ziet: wat u terugstuurt, wanneer, en welk bedrag u terugverwacht. Bied aan de zaak beschikbaar te houden voor ophalen; dat voorkomt discussie over vervoerskosten.

Bewaar het bewijs van teruggave en van betaling.
Zorg goed voor de zaak zolang die bij u staat, want artikel 6:273 BW legt daarop een uitdrukkelijke plicht.
Vergeet uw schade niet: naast ongedaanmaking kunt u op grond van artikel 6:277 BW vergoeding vragen van de schade die u lijdt doordat het contract niet is uitgevoerd.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Waarvan bevrijdt een ontbinding je precies?

Hoge Raad · 2012-10-05 · ECLI:NL:HR:2012:BW8307

Een afnemer betaalde jaarlijks vooruit voor software-updates. Toen haar leverancier het dealercontract met de producent verloor, had zij goede grond te vrezen dat er voor het komende jaar niets meer geleverd zou worden, en zij betaalde niet. De Hoge Raad oordeelt dat de partij die verplicht is het eerst te presteren op grond van artikel 6:263 lid 1 BW niettemin bevoegd is de nakoming van haar verbintenis op te schorten, en dat die bevoegdheid ook bestond nadat de overeengekomen betalingstermijn al was verstreken; de afnemer hoefde dus niet binnen die termijn te betalen. Voor artikel 6:263 BW is dat richtinggevend omdat het duidelijk maakt dat de onzekerheidsexceptie niet vervalt zodra de eigen prestatie opeisbaar is geworden.
Wat als een prestatie niet ongedaan kan worden gemaakt?

Hoge Raad · 2015-06-12 · ECLI:NL:HR:2015:1520

Een leerling betaalde het lesgeld voor een opleiding tot verkeersvlieger vooruit. Nadat de opleider de overeenkomst had ontbonden, ging het om terugbetaling voor de fases die nog niet waren gegeven. De Hoge Raad laat de uitleg van het hof in stand dat de overeenkomst strekte tot een opleiding in vijf fases en dat niet de verwachte duur de kern van de prestatie was; daarvan uitgaande kon het hof oordelen dat op de opleider op grond van artikel 6:271 BW de verplichting rustte een deel van het vooruitbetaalde lesgeld terug te betalen, omdat de daartegenover staande verbintenis om onderwijs te geven door de ontbinding was vervallen. Op andere punten, de waardering van de extra begeleiding en de rentevergoeding, vernietigt de Hoge Raad het arrest en verwijst hij de zaak. Het arrest laat zo zien hoe de bevrijdende werking van de ontbinding doorwerkt in de afrekening over een prestatie die maar gedeeltelijk is verricht.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst