Voor nadeel dat niet in vermogensschade bestaat, heeft de benadeelde recht op een naar billijkheid vast te stellen schadevergoeding: a. indien de aansprakelijke persoon het oogmerk had zodanig nadeel toe te brengen; b. indien de benadeelde lichamelijk letsel heeft opgelopen, in zijn eer of goede naam is geschaad of op andere wijze in zijn persoon is aangetast; c. indien het nadeel gelegen is in aantasting van de nagedachtenis van een overledene en toegebracht is aan de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot, de geregistreerde partner of een bloedverwant tot in de tweede graad van de overledene, mits de aantasting plaatsvond op een wijze die de overledene, ware hij nog in leven geweest, recht zou hebben gegeven op schadevergoeding wegens het schaden van zijn eer of goede naam.
Boek 6 Artikel 106 (6:106 BW)
Vergoeding van leed en aantasting in de persoon
Wettekst
Toelichting
Leed laat zich niet in rekeningen uitdrukken, en toch kan er recht op vergoeding bestaan. Dit artikel noemt de gevallen waarin dat zo is. Het gaat om nadeel dat niet in vermogensschade bestaat: pijn, verdriet, angst, gederfde levensvreugde, aantasting van de goede naam. De vergoeding wordt naar billijkheid vastgesteld, dus door een afweging en niet door een berekening. De opsomming is limitatief voor de benadeelde zelf, maar zij is niet het hele verhaal: elders in de wet hebben ook naasten een eigen aanspraak op een vast bedrag, bij ernstig en blijvend letsel op grond van artikel 6:107 BW en bij overlijden op grond van artikel 6:108 BW.
De drie gevallen
Loop ze langs voordat u een vordering opstelt, want de grondslag bepaalt wat u moet aantonen.
- Opzet om leed toe te brengen. De aansprakelijke had het oogmerk juist dit nadeel te veroorzaken.
- Letsel, aantasting van eer of goede naam, of anderszins in de persoon aangetast. Dit is in de praktijk de belangrijkste categorie. Lichamelijk letsel valt eronder, maar ook geestelijk letsel en ernstige inbreuken op de persoonlijke levenssfeer.
- Aantasting van de nagedachtenis van een overledene. Deze aanspraak komt toe aan een beperkte kring van naasten, en alleen als de aantasting de overledene bij leven recht zou hebben gegeven op vergoeding wegens het schaden van zijn eer of goede naam.
Wat aantasting in de persoon betekent
De tweede categorie is ruimer dan alleen lichamelijk letsel, maar niet grenzeloos. Enkel verdriet, boosheid of ergernis is niet genoeg. Er moet sprake zijn van een werkelijke aantasting: geestelijk letsel dat als zodanig te herkennen is, of een inbreuk die naar haar aard zo ingrijpend is dat het nadeel voor zich spreekt, zoals bij een ernstige schending van de persoonlijke levenssfeer.
Hoe de hoogte wordt bepaald
De vergoeding wordt naar billijkheid vastgesteld. Daarbij spelen de aard en de ernst van het letsel een rol, de duur van de klachten, de gevolgen voor het dagelijks leven, de leeftijd van de benadeelde en de aard van de aansprakelijkheid. Bedragen liggen in Nederland niet vast in de wet, en een claim onderbouwt u daarom met een beschrijving van wat er concreet is veranderd in het leven van de benadeelde, ondersteund door medische informatie.
Een voorbeeld
Iemand loopt bij een aanrijding een gecompliceerde beenbreuk op, ligt weken in het ziekenhuis en kan daarna niet meer hardlopen. Naast de medische kosten en het inkomensverlies bestaat er aanspraak op vergoeding van het leed dat daarmee gepaard gaat. Ergert iemand zich daarentegen aan een te laat geleverde keuken, dan is er wel ongemak maar geen aantasting in de persoon en dus geen aanspraak langs deze weg.
In de praktijk
Beschrijf zo concreet mogelijk wat er in het dagelijks leven is veranderd: welk werk niet meer lukt, welke hobby is weggevallen, welke behandelingen zijn ondergaan, hoe lang de klachten duren. Verzamel medische stukken en houd een eenvoudig dagboek bij. Verwacht geen bedragen die de gevolgen ongedaan maken: deze vergoeding is een erkenning en een genoegdoening, en zij staat naast de vergoeding van uw vermogensschade, niet in plaats daarvan.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Smartengeld na confrontatie met een ernstig ongeval
Een moeder werd kort na een verkeersongeval rechtstreeks geconfronteerd met de ernstige gevolgen daarvan voor haar jonge kind, dat daarbij om het leven kwam. De Hoge Raad besliste dat wie door overtreding van een veiligheids- of verkeersnorm een ernstig ongeval veroorzaakt, niet alleen onrechtmatig handelt jegens het slachtoffer, maar ook jegens degene bij wie door het waarnemen van het ongeval of door de directe confrontatie met de ernstige gevolgen ervan een hevige emotionele schok wordt teweeggebracht waaruit geestelijk letsel voortvloeit. Vergoeding op grond van artikel 6:106 lid 1 onder b BW vereist dat dat geestelijk letsel in rechte kan worden vastgesteld, wat in het algemeen alleen het geval is bij een in de psychiatrie erkend ziektebeeld; de confrontatie kan ook kort na het ongeval plaatsvinden. Een nauwe affectieve band met het slachtoffer is in dit arrest geen zelfstandige voorwaarde, maar de omstandigheid waarin zo'n hevige schok zich met name kan voordoen. Het verdriet om het overlijden zelf, de affectieschade, kwam onder het toen geldende recht niet voor vergoeding in aanmerking.
-
Ook bij betrekkelijk licht letsel smartengeld
Het slachtoffer van een geweldsincident in groepsverband hield daaraan onder meer een blauw oog over. Het hof vond dat letsel te gering voor vergoeding van immateriële schade; de Hoge Raad oordeelde dat onjuist: wie lichamelijk letsel heeft opgelopen heeft op grond van dit artikel recht op een naar billijkheid vast te stellen vergoeding, ook wanneer het letsel betrekkelijk licht is. De zaak werd verwezen om die vergoeding alsnog vast te stellen.
-
Is schending van een grondrecht op zichzelf genoeg?
Een gedetineerde vorderde smartengeld wegens zijn verblijf in een extra beveiligde inrichting, naast de gestandaardiseerde tegemoetkoming die hij daarvoor al had ontvangen. De Hoge Raad besliste dat van een aantasting in de persoon op andere wijze niet reeds sprake is bij de enkele schending van een fundamenteel recht: daarvan is in ieder geval sprake bij geestelijk letsel dat naar objectieve maatstaven kan worden vastgesteld, en daarnaast kunnen ook de aard en de ernst van de normschending en van de gevolgen daarvan meebrengen dat van zo'n aantasting sprake is. Wie zich daarop beroept moet dat in beginsel met concrete gegevens onderbouwen, al kunnen aard en ernst van de normschending meebrengen dat de nadelige gevolgen zo voor de hand liggen dat onderbouwing achterwege kan blijven. Een gestandaardiseerde tegemoetkoming sluit smartengeld op grond van dit artikel niet uit, maar omdat over de persoonlijke gevolgen van de normschending voor deze gedetineerde niets was komen vast te staan, strandde de vordering.
-
Het huidige kader voor schokschade
Een vader vorderde smartengeld nadat hij in het mortuarium was geconfronteerd met het lichaam van zijn overleden dochter. De Hoge Raad preciseerde zijn eerdere rechtspraak: beslissend is of de confrontatie een hevige emotionele schok teweegbrengt, waarbij de aard en toedracht van het delict, de wijze van confrontatie en de relatie tussen het directe en het indirecte slachtoffer meewegen; de eis dat de confrontatie onverhoeds en onvermijdbaar was, geldt niet langer als zelfstandige voorwaarde. De vordering kon daarom worden toegewezen, mede omdat een bevoegd deskundige PTSS had vastgesteld.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.