Boek 6 Artikel 111 (6:111 BW)

Wie honderd euro schuldig is, betaalt honderd euro, ook als dat bedrag door de jaren heen minder waard is geworden. Dat is het beginsel dat dit artikel vastlegt: een verbintenis tot betaling van een geldsom wordt voldaan naar het nominale bedrag. Het bedrag op de rekening of in de overeenkomst is het bedrag dat betaald moet worden, en niet een aan de waardeontwikkeling aangepaste som. Er zijn drie uitzonderingen: de wet, de gewoonte en de afspraak van partijen.

Wat het beginsel betekent

Het maakt geldschulden eenvoudig en voorspelbaar. Niemand hoeft bij te houden wat de koopkracht van een bedrag door de jaren heen heeft gedaan, en discussies over waardevastheid blijven achterwege. Het geldrisico ligt daarmee bij de schuldeiser: als de waarde daalt in de periode dat hij op zijn geld wacht, is dat zijn probleem, niet dat van de schuldenaar.

De compensatie zit elders

Dat de schuldeiser het waardeverlies draagt, betekent niet dat wachten gratis is voor de schuldenaar. Betaalt hij te laat, dan is hij wettelijke rente verschuldigd zodra hij in verzuim is, en die rente vergoedt in de praktijk het nadeel van het uitblijven van betaling. Voor handelsovereenkomsten bestaat een eigen, hogere rente. Zo blijft het nominaliteitsbeginsel overeind zonder dat te laat betalen loont.

De uitzonderingen

Er zijn drie ingangen om van de hoofdregel af te wijken.

• De wet. Sommige bepalingen schrijven een aanpassing of indexering voor, bijvoorbeeld bij bepaalde onderhoudsverplichtingen.
• De gewoonte. In een branche kan een gebruik bestaan waarbij bedragen meebewegen met een index.

- De afspraak. Partijen kunnen een indexeringsclausule opnemen, zoals bij huurprijzen gebruikelijk is.

Een voorbeeld

Iemand leent in een familieverband een bedrag uit en spreekt daarover niets af behalve dat het na tien jaar wordt terugbetaald. Na die tien jaar krijgt hij precies hetzelfde bedrag terug, ook al kan hij er minder voor kopen. Wilde hij dat anders, dan had hij rente of indexering moeten afspreken. Hetzelfde geldt voor een waarborgsom die pas na jaren wordt teruggegeven: terug gaat het bedrag dat is gestort, niet een aan de geldontwaarding aangepaste som.

In de praktijk

Loopt er veel tijd tussen het maken van de afspraak en de betaling, spreek dan rente of indexering af; zonder afspraak draagt u het waardeverlies zelf. Wordt u te laat betaald, vorder dan meteen ook de wettelijke rente, want die begint pas te lopen vanaf het intreden van het verzuim. Controleer bij lopende contracten of er een indexeringsclausule in staat en hoe die precies is geformuleerd.