Boek 6 Artikel 240 (6:240 BW)

Een individuele klant die een beding vernietigt, helpt zichzelf maar niet de duizenden anderen met hetzelfde contract. Dit artikel maakt daarom een collectieve toets mogelijk: een belangenorganisatie kan vorderen dat bepaalde bedingen in bepaalde algemene voorwaarden onredelijk bezwarend worden verklaard, los van een concreet geschil.

De maatstaf bij deze toets

De rechter beoordeelt het beding met de open norm van artikel 6:233 onder a BW en met de zwarte en grijze lijst, die hier van overeenkomstige toepassing zijn. Een beding dat in strijd is met een dwingende wetsbepaling geldt bij deze toets zonder meer als onredelijk bezwarend. De uitlegregel van artikel 6:238 lid 2, tweede zin, BW, dat bij twijfel de voor de consument gunstigste uitleg voorgaat, wordt bij deze toets niet toegepast.

Wie mag procederen

De vordering komt toe aan rechtspersonen met volledige rechtsbevoegdheid die opkomen voor beroeps- of bedrijfsmatige belangen, of voor de belangen van eindgebruikers van goederen en diensten die niet voor beroep of bedrijf zijn bestemd. Denk aan een consumentenbond of een brancheorganisatie. De vordering kan alleen gaan over voorwaarden die worden of zullen worden gebruikt tegenover de mensen wier belangen die organisatie behartigt.

Tegen wie de vordering gaat

De vordering kan worden ingesteld tegen de gebruiker zelf, maar ook tegen een organisatie die het gebruik van die voorwaarden door beroeps- of bedrijfsmatig handelende personen bevordert. Zo kan een branchemodel bij de bron worden aangepakt. Welke beslissingen de rechter op de vordering kan geven en welke gevolgen een uitspraak heeft, regelen de artikelen 6:241 en 6:243 BW.

Eerst overleg, anders niet-ontvankelijk

De eiser wordt niet-ontvankelijk verklaard als niet blijkt dat hij de gebruiker of de betrokken vereniging eerst de kans heeft geboden de voorwaarden in onderling overleg aan te passen. Een termijn van twee weken na ontvangst van een verzoek tot overleg waarin de bezwaren zijn genoemd, is in elk geval voldoende. Een schriftelijk verzoek waarin de bezwaren staan, maakt later eenvoudig aantoonbaar dat aan deze eis is voldaan.

• Wie zelf instemde, staat buitenspel. Voor zover een rechtspersoon met het gebruik van de bedingen heeft ingestemd, komt haar geen vordering toe.
• Ook organisaties uit andere lidstaten kunnen optreden als zij zijn geplaatst op de lijst van bevoegde instanties uit de Europese richtlijn over representatieve vorderingen, mits het gaat om voorwaarden die worden gebruikt tegenover mensen met hun gewone verblijfplaats in het land waar die organisatie zetelt.

Een voorbeeld. Een consumentenorganisatie ziet dat een aantal ketens van fitnesscentra in hun voorwaarden een beding opneemt waarmee een abonnement na afloop automatisch voor een nieuw jaar wordt verlengd, zonder mogelijkheid tussentijds op te zeggen. Zij vraagt de ketens eerst om overleg en noemt daarbij haar bezwaren. Wordt het beding niet aangepast, dan kan zij vorderen dat het onredelijk bezwarend wordt verklaard en dat het gebruik ervan voor de toekomst wordt verboden.

In de praktijk

Voor u als individuele klant verandert dit artikel niets aan uw eigen bevoegdheid om een beding te vernietigen. Wel loont het te kijken of over uw type contract al een collectieve uitspraak is gedaan; daar kunt u in uw eigen discussie met de gebruiker op wijzen. Welke rechter bevoegd is en wat er aan de uitspraak kan worden verbonden, staat in artikel 6:241 BW.