Boek 6 Artikel 2 (6:2 BW)

Dit artikel legt aan iedereen die schuldeiser of schuldenaar is een gedragsnorm op: u moet rekening houden met het belang van de ander. Het eerste lid vult de rechtsverhouding aan met verplichtingen die niet zijn opgeschreven, zoals informeren, waarschuwen en meewerken. Het tweede lid gaat verder en kan een regel die op zichzelf geldt opzijzetten, maar alleen als toepassing van die regel in de gegeven omstandigheden werkelijk niet te aanvaarden is.

Twee werkingen, twee drempels

De aanvullende werking is de zachte kant. Zij vult gaten: wat partijen niet hebben geregeld, wordt ingevuld aan de hand van wat zij in redelijkheid van elkaar mogen verwachten. Denk aan de verkoper die u moet waarschuwen voor een eigenschap waarvan hij weet dat die voor u beslissend is.

De beperkende werking is de harde kant en heeft een hoge drempel. Het is niet genoeg dat de uitkomst onredelijk uitpakt of dat een andere oplossing eerlijker zou zijn. Toepassing van de regel moet onaanvaardbaar zijn. Rechters gaan hier terughoudend mee om, juist omdat afspraken en wettelijke regels anders hun waarde verliezen.

Waarop de norm van toepassing is

De norm werkt niet alleen op afspraken tussen partijen. Zij kan ook een regel uit de wet, uit de gewoonte of uit een eenzijdige rechtshandeling terzijde stellen. Dat maakt dit artikel tot een van de meest ingeroepen bepalingen van het hele boek, en tegelijk tot een die zelden alleen voldoende is: u zult altijd concrete omstandigheden moeten aanwijzen die de uitkomst onhoudbaar maken.

• De aard van de verhouding. Tussen een grote leverancier en een consument gelden andere verwachtingen dan tussen twee ervaren ondernemers.
• Het gedrag over en weer. Wie jarenlang niets zegt over een tekortkoming en dan plotseling het volle pond eist, kan zich moeilijker op de letter beroepen.

- De ernst van het gevolg. Hoe zwaarder de gevolgen voor de ene partij en hoe kleiner het belang van de andere, hoe eerder de grens in zicht komt.

Een voorbeeld

Een schuldeiser die weet dat zijn wederpartij in het ziekenhuis ligt en juist dan een korte termijn stelt om een verval van recht te laten intreden, zal zich op dat verval niet ongestraft kunnen beroepen. Kies wel het goede spoor. Of één kastdeur die een millimeter scheef hangt de ontbinding van een hele keukenopdracht rechtvaardigt, is geen vraag voor dit artikel: voor ontbinding kent dit boek een eigen uitzondering voor tekortkomingen van geringe betekenis of van bijzondere aard, en die drempel is een andere dan de zware maatstaf van het tweede lid.

Wat u ermee kunt en wat niet

Voor wie zich verweert, is dit artikel een laatste vangnet. Het is geen middel om een afspraak die achteraf tegenvalt alsnog van tafel te krijgen. Tekende u onder druk, dan liggen de regels over bedreiging, bedrog en misbruik van omstandigheden in Boek 3 meer voor de hand; ging u af op een verkeerde voorstelling van zaken, dan is dwaling meestal de aangewezen grond, en die staat in dit boek, in de titel over overeenkomsten. Gaat het om kleine lettertjes, dan biedt de regeling van de algemene voorwaarden in dit boek een gerichter en makkelijker in te roepen wapen.

In de praktijk

Beroept u zich op dit artikel, beschrijf dan zo feitelijk mogelijk waarom de uitkomst in uw geval te ver gaat: wat wist de ander, wat heeft hij gedaan of nagelaten, welk nadeel treft u, en hoe verhoudt zich dat tot zijn belang. Een kaal beroep op onredelijkheid haalt het zelden. Een beroep dat is opgehangen aan concrete feiten en aan het gedrag van de wederpartij heeft wel kans.