Geen aansprakelijkheid krachtens artikel 175, 176 of 177 bestaat indien: a. de schade is veroorzaakt door gewapend conflict, burgeroorlog, opstand, binnenlandse onlusten, oproer of muiterij; b. de schade is veroorzaakt door een natuurgebeuren van uitzonderlijke, onvermijdelijke en onweerstaanbare aard, behoudens de in artikel 177 lid 1 bedoelde ondergrondse natuurkrachten in het geval van dat artikel; c. de schade is veroorzaakt uitsluitend door voldoening aan een bevel of dwingend voorschrift van de overheid; d. de schade is veroorzaakt bij een handeling met een stof als bedoeld in artikel 175 in het belang van de benadeelde zelf, waarbij het jegens deze redelijk was hem aan het gevaar voor schade bloot te stellen; e. de schade is veroorzaakt uitsluitend door een handelen of nalaten van een derde, geschied met het opzet schade te veroorzaken, zulks onverminderd het bepaalde in de artikelen 170 en 171; f. het gaat om hinder, verontreiniging of andere gevolgen, ter zake waarvan aansprakelijkheid op grond van de vorige afdeling zou hebben ontbroken, zo zij door de aangesprokene bewust zouden zijn veroorzaakt.
Boek 6 Artikel 178 (6:178 BW)
Wanneer de risicoaansprakelijkheid voor stoffen, stort en mijnbouw vervalt
Wettekst
Toelichting
De aansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen, stortplaatsen en mijnbouwwerken is zwaar: er hoeft geen fout te worden aangetoond. Daar staat een gesloten lijst uitzonderingen tegenover. Dit artikel somt op wanneer die aansprakelijkheid niet bestaat. Buiten deze gevallen helpt het de aangesprokene niet dat hij zorgvuldig heeft gehandeld.
De uitzonderingen gelden voor alle drie de vormen van risicoaansprakelijkheid die de artikelen 6:175, 6:176 en 6:177 BW regelen, met de afwijkingen die de onderdelen zelf noemen: onderdeel b werkt bij mijnbouwwerken niet voor de ondergrondse natuurkrachten, en onderdeel d gaat alleen over een handeling met een stof als bedoeld in artikel 6:175 BW. Vrijwel elk onderdeel knoopt aan bij de oorzaak van de schade: steeds is de vraag of de schade 'is veroorzaakt' door de gebeurtenis die het onderdeel noemt. Alleen onderdeel f werkt anders; het vergelijkt de aansprakelijkheid met die volgens de algemene regels over onrechtmatige daad.
De uitzonderingen
- Oorlog en onlusten. Schade veroorzaakt door gewapend conflict, burgeroorlog, opstand, binnenlandse onlusten, oproer of muiterij.
- Uitzonderlijk natuurgeweld. Een natuurgebeuren van uitzonderlijke, onvermijdelijke en onweerstaanbare aard. Voor mijnbouwwerken geldt deze uitzondering niet voor de ondergrondse natuurkrachten die artikel 6:177 lid 1 BW noemt.
- Overheidsbevel. Schade die uitsluitend is veroorzaakt doordat een bevel of dwingend voorschrift van de overheid werd opgevolgd.
- Handelen in het belang van de benadeelde. Onderdeel d ziet op een handeling met een stof als bedoeld in artikel 6:175 BW die in het belang van de benadeelde zelf werd verricht, waarbij het jegens hem redelijk was hem aan het gevaar voor schade bloot te stellen.
- Opzet van een derde. Schade die uitsluitend voortkomt uit een doen of nalaten van een derde met de bedoeling schade te veroorzaken. De wet voegt daaraan toe: 'onverminderd het bepaalde in de artikelen 170 en 171'. De aansprakelijkheid voor fouten van ondergeschikten (artikel 6:170 BW) en van niet-ondergeschikten die werkzaamheden ter uitoefening van iemands bedrijf verrichten (artikel 6:171 BW) blijft dus bestaan.
- Aanvaardbare hinder. Gaat het om hinder, verontreiniging of andere gevolgen waarvoor op grond van de vorige afdeling, die de algemene regels over onrechtmatige daad bevat, geen aansprakelijkheid zou hebben bestaan als de aangesprokene ze bewust had veroorzaakt, dan is er ook hier geen aansprakelijkheid.
Een voorbeeld
Bij een bedrijf dat een gevaarlijke stof gebruikt, ontstaat lichte geurhinder voor de omwonenden. Zij spreken het bedrijf aan op grond van artikel 6:175 BW. Onderdeel f vraagt dan om een vergelijking: zou het bedrijf voor dezelfde hinder op grond van de algemene regels over onrechtmatige daad aansprakelijk zijn geweest als het die hinder bewust had veroorzaakt? Is het antwoord nee, dan bestaat ook de risicoaansprakelijkheid voor deze hinder niet. Is het antwoord ja, dan helpt onderdeel f het bedrijf niet en moet het zich, wil het aan aansprakelijkheid ontkomen, op een ander onderdeel van dit artikel kunnen beroepen.
In de praktijk
Voor benadeelden is dit artikel de lijst van verweren die de aangesprokene kan voeren. Wie zich op een uitzondering beroept, moet de feiten daarvan stellen en zo nodig bewijzen (artikel 150 Rv). Voor bedrijven betekent dit dat gegevens over de omstandigheden waaronder de schade ontstond van belang kunnen zijn voor de vraag of zo'n verweer slaagt.