Boek 6 Artikel 231 (6:231 BW)

Deze bepaling opent de regeling van de kleine lettertjes en legt drie begrippen vast: wat algemene voorwaarden zijn, wie de gebruiker is en wie de wederpartij. Wie wil weten of hij een beding kan aantasten, begint hier, want de hele afdeling werkt alleen als het beding werkelijk in algemene voorwaarden staat.

Standaardbedingen, bedoeld voor hergebruik

Algemene voorwaarden zijn een of meer bedingen die zijn opgesteld om in een reeks overeenkomsten te worden gebruikt. Het gaat dus om standaardtekst die niet voor uw contract is bedacht, maar die de aanbieder bij iedere klant van stal haalt. De naam doet er niet toe: leveringsvoorwaarden, huisregels, gebruiksvoorwaarden of een bijlage bij de offerte kunnen stuk voor stuk algemene voorwaarden zijn.

Ook de omvang doet er niet toe. Eén enkele zin achter op een bon kan al een algemene voorwaarde zijn, en een dik boekwerk kan het zijn. Beslissend is dat de tekst is opgesteld om in een aantal overeenkomsten te worden opgenomen. Een clausule die speciaal voor één overeenkomst is geschreven, valt daar niet onder.

De kern van de afspraak valt erbuiten

Bedingen die de kern van de prestaties aangeven, zijn géén algemene voorwaarden, mits ze duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd. De kern is wat u koopt en wat u betaalt: het product, de dienst en de prijs. Op zulke bedingen is de regeling van deze afdeling dus niet van toepassing.

Die uitzondering geldt alleen onder de voorwaarde uit de wettekst: is het kernbeding niet duidelijk en begrijpelijk geformuleerd, dan valt het alsnog onder de regeling en kan het worden getoetst. Een prijsformule die niemand kan narekenen, ontsnapt dus niet.

Gebruiker en wederpartij

• De gebruiker is degene die de voorwaarden in de overeenkomst gebruikt: de webshop, de aannemer, de verzekeraar, de sportschool.
• De wederpartij is degene die de gelding van die voorwaarden heeft aanvaard, door een geschrift te ondertekenen of op een andere manier, bijvoorbeeld door een vinkje te zetten of door zonder protest verder te gaan met bestellen.

Let op dat de wederpartij niet altijd een consument is. Ook een ondernemer kan wederpartij zijn. De extra bescherming van de zwarte lijst in artikel 6:236 BW en van de grijze lijst in artikel 6:237 BW reikt bovendien minder ver: die werkt alleen tegenover een natuurlijk persoon die niet handelt voor beroep of bedrijf. Een rechtspersoon valt er dus buiten, ook een kleine vereniging of stichting zonder commerciële activiteiten; zo'n partij is aangewezen op de open toets van artikel 6:233 BW. Bepaalde partijen, zoals een rechtspersoon die zijn jaarrekening openbaar heeft gemaakt of een partij bij wie vijftig of meer personen werkzaam zijn, kunnen zich volgens artikel 6:235 BW zelfs niet op die open toets en op artikel 6:234 BW beroepen.

Een voorbeeld

Een tuinbedrijf stuurt een offerte voor een terras met de prijs, de oppervlakte en de steensoort, met daaronder de zin dat de eigen algemene voorwaarden van toepassing zijn. Prijs, oppervlakte en steensoort zijn de kern. De veertien artikelen over aansprakelijkheid, meerwerk en betaaltermijnen zijn algemene voorwaarden, en die kunnen dus worden getoetst.

In de praktijk

Kijk eerst welk deel van uw contract standaardtekst is en welk deel speciaal voor uw overeenkomst is opgesteld. Alleen het standaarddeel, met uitzondering van duidelijk en begrijpelijk geformuleerde kernbedingen, kunt u met de artikelen 6:233 BW en verder aanvallen. Voor een beding dat niet onder de omschrijving valt, bent u aangewezen op de algemene regels over uitleg en over de redelijkheid en billijkheid.