Boek 6 Artikel 138 (6:138 BW)

Twee verbintenissen hoeven niet op dezelfde plaats te worden nagekomen. Dat verschil is geen beletsel voor verrekening: dit artikel zegt uitdrukkelijk dat er ondanks uiteenlopende plaatsen van voldoening kan worden weggestreept. Daar staat wel iets tegenover. Wie verrekent, moet de schade vergoeden die de ander lijdt doordat er niet over en weer op de juiste plaats is nagekomen.

Welke schade bedoeld is

Met de verrekening valt de prestatie weg die de wederpartij op een bepaalde plek zou hebben ontvangen. Dat kan voor haar gevolgen hebben die verder gaan dan het weggestreepte bedrag. Zij kan bijvoorbeeld ter plaatse tijdelijk zonder middelen zitten en daar elders geld voor moeten lenen, of een verplichting op die plaats te laat nakomen en daardoor zelf een boete of rente verschuldigd raken. Zulk nadeel komt voor rekening van degene die heeft verrekend. De wet spreekt van de schade die de wederpartij lijdt; het gaat dus om nadeel dat zij werkelijk heeft en dat zij aannemelijk moet maken, niet om een vast bedrag.

Het recht om te protesteren

Het tweede lid geeft de wederpartij een verdergaand middel. Heeft zij een gerechtvaardigd belang bij nakoming op de afgesproken plaats in plaats van bij verrekening, dan kan zij door onverwijld te protesteren aan de verklaring haar werking ontnemen. Of zo'n belang er is, hangt af van de omstandigheden van het geval; de wet stelt als voorwaarde dat het belang gerechtvaardigd is.

Slaagt het protest, dan is het alsof er niet is verrekend: beide verbintenissen blijven bestaan en moeten ieder op hun eigen plaats worden nagekomen.

Snel handelen

Ook hier geldt de eis van onverwijld protest. Wie een verrekeningsverklaring ontvangt en zich daar niet in kan vinden, moet meteen van zich laten horen. Laat u het liggen, dan blijft de verrekening staan en resteert hooguit een aanspraak op vergoeding van de schade die het verschil in plaats van nakoming veroorzaakte.

Een voorbeeld

Een onderneming moet op haar buitenlandse vestiging worden betaald, terwijl haar eigen schuld in Nederland moet worden voldaan. De wederpartij verrekent. Dat mag, maar het nadeel dat de onderneming lijdt doordat het bedrag niet op de afgesproken plaats beschikbaar komt, moet worden vergoed. Heeft zij het geld juist op die locatie nodig om aan lokale verplichtingen te voldoen, dan kan zij met een onmiddellijk protest de verrekening tegenhouden.

In de praktijk

Verrekent u over de grens of tussen vestigingen, vermeld dan in uw verklaring dat u bereid bent de daaruit voortvloeiende schade te vergoeden en vraag de ander die te specificeren. Dat voorkomt een protest en houdt de verhouding werkbaar. Ontvangt u zo'n verklaring en hebt u de prestatie op de afgesproken plaats echt nodig, protesteer dan direct en leg uit waarom.