Boek 6 Artikel 91 (6:91 BW)

Veel contracten bevatten een boete: een bedrag dat verschuldigd wordt als iemand zijn afspraak niet nakomt. Dit artikel zegt wat daaronder valt. Het gaat om elke afspraak dat de schuldenaar bij een tekortkoming een geldsom of een andere prestatie moet voldoen, ongeacht waarom die afspraak is gemaakt. Of het beding is bedoeld om schade af te dekken of om de ander tot nakoming te prikkelen, maakt voor de kwalificatie niet uit. Het label dat partijen eraan hangen evenmin.

Waarom die ruime omschrijving telt

Zodra iets een boetebeding is, gelden de bijbehorende regels: het beding kan niet naast nakoming van dezelfde verbintenis worden gevorderd, het komt in de plaats van de wettelijke schadevergoeding, en de rechter kan de boete matigen. Partijen kunnen die bescherming niet ontlopen door hun beding anders te noemen. Een dwangsom in een contract, een vergoeding per dag vertraging of een verplichting om bij overtreding een aanvullende prestatie te verrichten valt er daarom net zo goed onder.

• Vaste bedragen. Een boete van een bedrag ineens bij overtreding van een concurrentiebeding of een geheimhoudingsafspraak.
• Bedragen per tijdseenheid. Een vergoeding voor elke dag dat de oplevering later is dan afgesproken.

- Andere prestaties. De verplichting om bij tekortschieten iets extra te leveren of te doen.

Wat geen boetebeding is

Niet elke betalingsverplichting in een contract is een boete. Gaat het om de prijs zelf, om een vergoeding voor extra werk, of om een bedrag dat verschuldigd is bij het gebruikmaken van een contractueel recht zoals tussentijdse beëindiging, dan ontbreekt de sanctie op een tekortkoming die een boete kenmerkt. Het onderscheid is belangrijk, want de matigingsbevoegdheid van artikel 6:94 BW is aan het boetebeding gekoppeld: alleen langs die weg kan de rechter een bedongen bedrag verlagen. Dat wil niet zeggen dat andere bedongen bedragen onaantastbaar zijn, maar daarvoor gelden andere regels.

Een voorbeeld

In een aannemingsovereenkomst staat dat de aannemer bij overschrijding van de opleverdatum een bedrag per week verschuldigd is. Dat is een boetebeding, ook al noemen partijen het een korting. Levert de aannemer te laat op, dan kan de opdrachtgever dat bedrag vorderen zonder zijn werkelijke schade te bewijzen. Andersom kan de aannemer niet aankomen met het argument dat de opdrachtgever weinig nadeel had; daarvoor moet hij matiging vragen.

In de praktijk

Leest u een contract, kijk dan of het een boetebepaling bevat en waaraan die precies is gekoppeld: aan welke verplichting, vanaf welk moment, en met of zonder maximum. Voor de partij die zich erop wil beroepen is de vervolgvraag of hij eerst moet aanmanen; daarover gaat artikel 6:93 BW. Voor de partij die de boete moet betalen zijn artikel 6:92 BW en artikel 6:94 BW van belang, want die bepalen wat de boete vervangt en wanneer zij kan worden verlaagd.