Boek 6 Artikel 109 (6:109 BW)

Volledige vergoeding is het uitgangspunt, maar zij kan in een enkel geval tot een uitkomst leiden die niet te aanvaarden is: een particulier die door één ongelukkige beweging levenslang met een miljoenenschuld zit, bijvoorbeeld. Voor die situaties geeft dit artikel de rechter de bevoegdheid een wettelijke verplichting tot schadevergoeding te matigen. De maatstaf is streng: er moeten kennelijk onaanvaardbare gevolgen dreigen, en dat is meer dan een zware last.

Wat de rechter meeweegt

De wet noemt een aantal omstandigheden die in de afweging betrokken worden.

• De aard van de aansprakelijkheid. Bij opzet of bewuste roekeloosheid ligt matiging niet voor de hand; bij een risicoaansprakelijkheid zonder verwijt eerder.
• De rechtsverhouding tussen partijen. Gaat het om werkgever en werknemer, om buren, om professionele partijen of om familie.

- De draagkracht van beide partijen. Niet alleen die van de schuldenaar telt, maar ook de positie van het slachtoffer.

De ondergrens: de verzekering

Matiging mag nooit leiden tot een bedrag dat lager is dan waarvoor de schuldenaar zijn aansprakelijkheid heeft verzekerd, of waarvoor hij verplicht was dekking te hebben. Dat is een belangrijke rem. Waar een verzekering betaalt, drukt de schade niet op het vermogen van de veroorzaker en is er dus geen reden om het slachtoffer minder te geven. Ook een verplichte dekking die iemand ten onrechte niet heeft afgesloten, telt daarbij mee.

Deze bescherming kan niet worden weggeschreven

Elk beding dat in strijd is met de matigingsbevoegdheid is nietig. Partijen kunnen dus niet vooraf afspreken dat de rechter niet zal mogen matigen. Let op het verschil met een exoneratie: dat is een beding waarmee iemand zijn eigen aansprakelijkheid beperkt, en dat kent zijn eigen toets. Hier gaat het om het onmogelijk maken van een bevoegdheid van de rechter, en dat kan niet.

Een voorbeeld

Een jonge scholier veroorzaakt door onnadenkendheid een brand met een enorme schade. Hij heeft geen verzekering die dekking biedt, geen inkomen en een leven voor zich. Volledige vergoeding zou betekenen dat hij tientallen jaren onder een schuld gebukt gaat die hij nooit kan aflossen, terwijl de gedupeerde verzekeraar de schade grotendeels heeft opgevangen. Dat is het type geval waarin matiging in beeld komt. Was er wel dekking geweest, dan kan de rechter niet onder dat bedrag zakken.

In de praktijk

Wordt u aangesproken voor een bedrag dat uw draagkracht ver te boven gaat, vraag dan uitdrukkelijk om matiging en onderbouw uw financiële situatie met stukken. Ga er niet van uit dat de rechter dit uit zichzelf doet en verwacht geen ruimhartige toepassing: het artikel is bedoeld voor uitzonderingen. Controleer in elk geval eerst of er een verzekering is die dekking biedt, want dat bepaalt zowel de ondergrens als de vraag of matiging überhaupt zin heeft.