Boek 6 Artikel 101 (6:101 BW)

Eigen schuld van het slachtoffer

Wanneer de schade mede een gevolg is van een omstandigheid die aan de benadeelde kan worden toegerekend, wordt de vergoedingsplicht verminderd door de schade over de benadeelde en de vergoedingsplichtige te verdelen in evenredigheid met de mate waarin de aan ieder toe te rekenen omstandigheden tot de schade hebben bijgedragen, met dien verstande dat een andere verdeling plaatsvindt of de vergoedingsplicht geheel vervalt of in stand blijft, indien de billijkheid dit wegens de uiteenlopende ernst van de gemaakte fouten of andere omstandigheden van het geval eist.
Betreft de vergoedingsplicht schade, toegebracht aan een zaak die een derde voor de benadeelde in zijn macht had, dan worden bij toepassing van het vorige lid omstandigheden die aan de derde toegerekend kunnen worden, toegerekend aan de benadeelde.

Toelichting

Wie schade lijdt, heeft daar soms zelf aan bijgedragen. Dit artikel bepaalt wat er dan gebeurt: de vergoedingsplicht wordt verminderd door de schade te verdelen tussen de benadeelde en de aansprakelijke, naar de mate waarin de omstandigheden aan elke kant hebben bijgedragen. Daarna volgt nog een tweede stap: als de billijkheid dat eist wegens de uiteenlopende ernst van de fouten of andere omstandigheden, kan de verdeling anders uitvallen, geheel vervallen of juist volledig in stand blijven.

Stap één: de causale verdeling

Eerst wordt gekeken naar de bijdrage van beide kanten aan het ontstaan van de schade. Dat is een feitelijke weging, geen moreel oordeel: hoeveel heeft elk van de omstandigheden bijgedragen aan het resultaat. De uitkomst is een verhouding, bijvoorbeeld dat een derde voor rekening van het slachtoffer blijft.

Stap twee: de billijkheid

Die eerste uitkomst is niet het eindpunt. Wegen de fouten heel verschillend, of zijn er andere omstandigheden die zwaar tellen, dan wordt de verdeling bijgesteld. Daarbij spelen onder meer een rol hoe ernstig het verwijt aan elke kant is, of er sprake is van letsel, of er verzekeringen zijn, en of de aansprakelijke een norm heeft geschonden die juist bedoeld was om dit soort onvoorzichtigheid van slachtoffers op te vangen.

Voorbeelden van eigen schuld. Geen gordel dragen, een gevaarlijke plek negeren ondanks waarschuwingen, schade niet beperken terwijl dat eenvoudig kon.
Wat de correctie kan doen. Het aandeel van het slachtoffer verkleinen, bijvoorbeeld omdat de ander een veiligheidsnorm schond en de gevolgen ernstig zijn.

- Geen straf. De verdeling is geen sanctie op onverstandig gedrag maar een verdeling van risico.

Schade aan een zaak die een ander onder zich had

Het tweede lid regelt een bijzondere situatie. Gaat het om schade aan een zaak die een derde voor de benadeelde onder zich had, dan tellen de omstandigheden die aan die derde kunnen worden toegerekend mee als omstandigheden van de benadeelde zelf. Wie zijn auto uitleent of zijn goederen in bewaring geeft, kan dus geconfronteerd worden met de onvoorzichtigheid van degene die de zaak op dat moment gebruikte.

Een voorbeeld

Een automobilist rijdt door rood en raakt een bromfietser die te hard reed en geen helm droeg. Beiden hebben bijgedragen aan de schade, en in de eerste stap komt een deel voor rekening van de bromfietser. Omdat de automobilist een duidelijke verkeersnorm schond en het slachtoffer ernstig letsel opliep, kan de billijkheidscorrectie dat aandeel weer verkleinen. Het eindresultaat is dus zelden een simpele optelsom van fouten.

In de praktijk

Reken er bij letselschade op dat de wederpartij eigen schuld zal opwerpen; dat gebeurt bijna altijd. Verzamel daarom vroeg de feiten over hoe het ongeval verliep. Beperk daarnaast uw schade waar dat redelijkerwijs kan, want nalaten daarvan kan als eigen schuld tellen, en de kosten van beperkende maatregelen komen juist voor vergoeding in aanmerking. Laat u niet meteen afschepen met een percentage: de tweede stap van dit artikel kan het beeld flink veranderen.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

De 50%-regel bij aanrijding met een fietser of voetganger

Hoge Raad · 1992-02-28 · ECLI:NL:HR:1992:ZC0526

Een auto reed op een oversteekplaats een 67-jarige voetganger aan, die zelf ook een fout had gemaakt. De Hoge Raad besliste dat, als de bestuurder geen beroep op overmacht toekomt en de fietser of voetganger geen opzet of aan opzet grenzende roekeloosheid valt te verwijten, de billijkheid eist dat ten minste vijftig procent van de schade ten laste van het motorrijtuig wordt gebracht. Dat billijkheidsargument verliest zijn gewicht wanneer de schade van het slachtoffer al ten laste van een verzekeraar is gekomen, omdat het risico aan de kant van het slachtoffer dan al door verzekering was gespreid. In deze zaak procedeerde de ziektekostenverzekeraar als regresnemer, zodat de minimumregel daar niet zonder meer gold.
Eigen schuld van een kind van veertien jaar

Hoge Raad · 1993-12-24 · ECLI:NL:HR:1993:ZC1196

Een fietser van veertien jaar en acht maanden werd aangereden en de vraag was hoeveel van haar schade voor eigen rekening bleef. Het hof had geoordeeld dat haar eigen gedragingen niet tot enige vermindering van de vergoedingsplicht konden leiden, omdat zij zich in haar ontwikkeling niet wezenlijk onderscheidde van klasgenoten die nog geen veertien waren. De Hoge Raad wijst die benadering af: de regel dat bij kinderen beneden de veertien jaar geen vermindering plaatsvindt behoudens opzet of aan opzet grenzende roekeloosheid, is een vaste regel, en juist met dat karakter strookt niet om haar ook toe te passen op een kind dat de leeftijd van veertien jaar heeft bereikt maar zich qua ontwikkeling niet wezenlijk van jongere kinderen onderscheidt. Voor zo'n kind verloopt de verdeling langs de gewone causaliteitsafweging en de billijkheidscorrectie van artikel 6:101 BW, waarbij ten minste vijftig procent van de schade ten laste van de aansprakelijke bestuurder blijft. De ontwikkeling van het kind mag bij die billijkheidsafweging wel worden meegewogen.
Werkt de billijkheidscorrectie door tussen verzekeraars?

Hoge Raad · 2015-07-10 · ECLI:NL:HR:2015:1873

Verzekeraars verhaalden op elkaar wat zij aan hun verzekerden hadden uitgekeerd. De Hoge Raad oordeelt dat de billijkheidscorrectie bij eigen schuld in de regresverhouding tussen verzekeraars op dezelfde wijze doorwerkt als zij tussen de verzekerden zelf zou gelden. Dat geldt ook wanneer die correctie samenhangt met subjectieve omstandigheden aan de zijde van de verzekerde. Door subrogatie treedt de verzekeraar immers in de rechten van zijn verzekerde, niet in een gunstiger positie.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst