- De rechter kan in de procedure op verzoek van een partij of ambtshalve de Hoge Raad een rechtsvraag stellen ter beantwoording bij wijze van prejudiciële beslissing, indien een antwoord op deze vraag nodig is om op de vordering of het verzoek te beslissen en rechtstreeks van belang is: a. voor een veelheid aan vorderingsrechten die gegrond zijn op dezelfde of soortgelijke feiten en uit dezelfde of soortgelijke samenhangende oorzaken voortkomen, of b. voor de beslechting of beëindiging van talrijke andere uit soortgelijke feiten voortvloeiende geschillen, waarin dezelfde vraag zich voordoet. De bevoegdheid, bedoeld in de vorige volzin, komt niet toe aan de rechter bij wie een verzoek, bedoeld in artikel 907, eerste lid, van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, in behandeling is.
- Alvorens de vraag te stellen, stelt de rechter partijen in de gelegenheid zich uit te laten over het voornemen om een vraag te stellen, alsmede over de inhoud van de te stellen vraag.
- De beslissing waarbij de vraag wordt gesteld, vermeldt voorts het onderwerp van geschil, de door de rechter vastgestelde feiten en de door partijen ingenomen standpunten. Tevens bevat de beslissing een uiteenzetting dat met de beantwoording van de vraag wordt voldaan aan onderdeel a of b van het eerste lid. Tegen de beslissing om een vraag te stellen, alsmede tegen de beslissing ter zake van de inhoud van de vraag, staat geen voorziening open.
- De griffier zendt onverwijld een afschrift van de beslissing aan de Hoge Raad. De griffier zendt afschriften van de andere op de procedure betrekking hebbende stukken op diens verzoek aan de griffier van de Hoge Raad.
- De rechter houdt de beslissing op de vordering of het verzoek aan totdat een afschrift van de beslissing van de Hoge Raad is ontvangen.
- Indien in een andere lopende procedure het antwoord op de vraag rechtstreeks van belang is om op de vordering of het verzoek te beslissen, kan de rechter op verzoek van een partij of ambtshalve de beslissing aanhouden totdat de Hoge Raad uitspraak heeft gedaan. Alvorens te beslissen als bedoeld in de eerste zin, stelt de rechter partijen in de gelegenheid zich daarover uit te laten. De rechter houdt de beslissing niet aan indien partijen te kennen hebben gegeven voortzetting van de procedure te verlangen. Tegen de beslissing om al dan niet aan te houden, staat geen voorziening open.
←
Terug 391 · Welke regels gelden bij de herroeping van een beschikking
Verder 393 · De behandeling van een prejudiciële vraag bij de Hoge Raad
→
Artikel 392 Rechtsvordering (392 Rv)
Prejudiciële vragen van de rechter aan de Hoge Raad
Wettekst
Toelichting
Soms hangt een zaak op één rechtsvraag die in honderden andere zaken net zo speelt. Artikel 392 Rv geeft de rechter dan de mogelijkheid die vraag rechtstreeks aan de Hoge Raad voor te leggen, zonder eerst de hele weg van hoger beroep en cassatie af te wachten. Hij kan dat doen op verzoek van een partij of uit zichzelf, en houdt zijn eigen beslissing aan tot het antwoord binnen is.
Wanneer een vraag mag worden gesteld
Er gelden twee voorwaarden tegelijk. Het antwoord moet nodig zijn om op de vordering of het verzoek in deze zaak te beslissen — een interessante maar overbodige vraag mag niet. En het antwoord moet rechtstreeks van belang zijn voor een veelheid aan vorderingsrechten die op dezelfde of soortgelijke feiten en oorzaken berusten, of voor de beslechting of beëindiging van talrijke andere geschillen waarin dezelfde vraag speelt. Het gaat dus om vragen met bereik, niet om een puzzel in één dossier.
De wet maakt één uitzondering: de rechter die een verzoek behandelt tot verbindendverklaring van een collectieve schadeafwikkeling op grond van het Burgerlijk Wetboek, mist deze bevoegdheid.
Partijen krijgen eerst het woord
Voordat de vraag wordt gesteld, moeten partijen zich kunnen uitlaten over twee dingen: over het voornemen om een vraag te stellen, en over de inhoud van de vraag zelf. Dat is geen formaliteit. Hoe de vraag wordt geformuleerd, bepaalt wat de Hoge Raad beantwoordt en dus wat er in uw zaak overblijft; het loont om die formulering serieus te becommentariëren.
Wat er in de beslissing moet staan
De beslissing waarbij de vraag wordt gesteld, vermeldt het onderwerp van geschil, de feiten die de rechter heeft vastgesteld en de standpunten van partijen. Daarnaast moet de rechter uiteenzetten waarom de vraag aan een van de twee genoemde belangen voldoet. De Hoge Raad beantwoordt de vraag namelijk tegen de achtergrond van dat feitelijke kader, en kan zelf geen feiten vaststellen.
Tegen de beslissing om een vraag te stellen en tegen de inhoud van de vraag staat geen voorziening open. Bent u het er niet mee eens, dan kunt u dat dus niet apart aanvechten; uw invloed ligt in de fase waarin u zich mag uitlaten.
Hoe het verder gaat
De griffier stuurt onverwijld een afschrift van de beslissing naar de Hoge Raad, en desgevraagd ook de overige processtukken aan de griffier van de Hoge Raad. Intussen houdt de rechter de beslissing op de vordering of het verzoek aan totdat het antwoord er ligt. Uw zaak staat dan stil; de procedure is niet geëindigd, maar wacht.
Ook andere lopende zaken kunnen worden stilgelegd. Is het antwoord daar rechtstreeks van belang, dan kan de rechter de beslissing aanhouden, op verzoek van een partij of ambtshalve, na partijen daarover te hebben gehoord. Zeggen partijen dat zij door willen, dan houdt hij niet aan. Tegen de keuze om al dan niet aan te houden staat geen voorziening open.
Een voorbeeld. Bij een rechtbank liggen tientallen zaken van klanten die hetzelfde beding in dezelfde algemene voorwaarden aanvechten. In één van die zaken stelt de rechter de vraag of dat beding toelaatbaar is. Alle betrokkenen weten daarna waar zij aan toe zijn, en de overige zaken kunnen worden geschikt of snel worden afgedaan.
In de praktijk
Loopt uw zaak in een groep gelijksoortige geschillen, dan kunt u de rechter zelf vragen een prejudiciële vraag te stellen. Reken op vertraging in ruil voor duidelijkheid: uw zaak wacht op het antwoord, maar dat antwoord bindt daarna de discussie in alle vergelijkbare dossiers. Denk goed na over de formulering en over de feiten die in de beslissing worden opgenomen, want daar wordt het antwoord op gebouwd.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Nog niet nodig om te beslissen
Een rechtbank legde de Hoge Raad een rechtsvraag voor, maar had de verweren van de wederpartij nog niet behandeld. De Hoge Raad overweegt dat daarom nog niet kan worden gezegd dat een antwoord op de vraag nodig is om op de eis of het verzoek te beslissen, zoals art. 392 lid 1 Rv eist, en ziet in dit stadium af van behandeling. De vraag zelf leende zich wel voor een prejudiciele beslissing. De uitspraak maakt duidelijk dat een rechter pas mag verwijzen als vaststaat dat hij het antwoord echt nodig heeft.
-
Antwoord niet meer nodig na schikking
Nadat een voorzieningenrechter een prejudiciele vraag had gesteld, schikten partijen en werd het kort geding doorgehaald. De Hoge Raad overweegt dat het antwoord daarmee niet meer nodig is om op de eis te beslissen, zoals art. 392 lid 1 Rv eist, en dat het hem niet geraden voorkomt de vraag desondanks zelf te beantwoorden. Hij ziet dus af van beantwoording, ook al had de rechtbank op een algemeen belang gewezen. Dat laat zien dat het vereiste van art. 392 lid 1 Rv gedurende de hele procedure moet blijven gelden.
-
Zijn niet genoten vakantiedagen boedelschuld?
Op prejudiciele vragen moest worden beslist of de uitkering in geld voor niet genoten vakantiedagen een boedelschuld is. De Hoge Raad bevestigde de eerdere lijn: zo'n uitkering is loon in de zin van het Burgerlijk Wetboek, het loonbegrip van artikel 40, tweede lid, wijkt daarvan niet af, en de uitkering is dus door de wet zelf tot boedelschuld gemaakt - ook voor zover de vakantieaanspraken voor de faillietverklaring zijn opgebouwd. De latere rechtspraak over boedelschulden bracht hierin geen verandering, omdat die niet over deze categorie gaat.
-
Zaakoverstijgend belang weegt mee
Twee huiseigenaren boven het Groningenveld stelden de winningsmaatschappij, de staatsdeelneming, de maatschap en de Staat aansprakelijk voor schade door aardbevingen. In deze prejudiciële beslissing oordeelt de Hoge Raad dat ook de vennootschap die met een belang van veertig procent in de maatschap invloed heeft op het winningsbeleid, naast de vergunninghouder als exploitant in de zin van artikel 6:177 lid 2 BW moet worden aangemerkt, en dat de risicoaansprakelijkheid van dit artikel naast een vordering uit onrechtmatige daad kan worden ingeroepen. Verder beslist hij dat het bewijsvermoeden van artikel 6:177a BW alleen wordt ontzenuwd als de exploitant bewijst dat de schade niet door bodembeweging is veroorzaakt — twijfel zaaien volstaat niet — en dat een woning die niet bestand is tegen bodembeweging geen bijzondere kwetsbaarheid van de zaak oplevert die aan toerekening in de weg staat. Het arrest geeft daarmee de dragende maatstaven voor vrijwel elke vordering op grond van dit artikel.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.