Artikel 242 Rechtsvordering (242 Rv)

Matiging van bedongen proceskosten en incassokosten

De rechter kan bedragen die geacht kunnen worden te zijn bedongen ter vergoeding van proceskosten of van buitengerechtelijke kosten als bedoeld in artikel 96, tweede lid, onder b en c, van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek ambtshalve matigen, doch niet tot onder het bedrag van de krachtens de wet te begroten proceskosten respectievelijk het bedrag van de buitengerechtelijke kosten die, gelet op de tarieven volgens welke zodanige kosten aan de opdrachtgevers gewoonlijk in rekening worden gebracht, jegens de wederpartij redelijk zijn.
Het eerste lid is niet van toepassing ter zake van kosten als bedoeld in artikel 96, vijfde lid, van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek en geldt niet voor overeenkomsten die strekken tot regeling van een reeds gerezen geschil.

Toelichting

In algemene voorwaarden staat vaak dat de klant bij wanbetaling alle kosten van invordering moet vergoeden, soms tegen een fors percentage van de hoofdsom. Artikel 242 Rv geeft de rechter de bevoegdheid om zulke bedongen bedragen te matigen, en hij mag dat uit eigen beweging doen: u hoeft er niet eerst zelf een beroep op te doen. Zo wordt voorkomen dat een schuld door contractuele kostenbedingen veel sneller oploopt dan redelijk is.

Waarop de bevoegdheid ziet

Het gaat om bedragen die geacht kunnen worden te zijn bedongen als vergoeding van proceskosten of van buitengerechtelijke kosten zoals het Burgerlijk Wetboek die omschrijft: kosten ter verkrijging van voldoening buiten rechte en kosten ter vaststelling van schade en aansprakelijkheid. Of het beding nu in een contract of in algemene voorwaarden staat, de rechter mag ernaar kijken.

Tot hoever mag worden gematigd

Bij bedongen proceskosten niet lager dan het bedrag dat volgens de wettelijke regeling aan proceskosten zou worden begroot.
Bij bedongen buitengerechtelijke kosten niet lager dan wat redelijk is, gemeten aan de tarieven die voor zulk werk gewoonlijk aan opdrachtgevers in rekening worden gebracht.

- Ambtshalve — de rechter kan dit zelf ter hand nemen, ook als de aangesproken partij niet is verschenen.

Twee gevallen waarin het artikel niet geldt

De matigingsbevoegdheid geldt niet voor de buitengerechtelijke incassokosten die het Burgerlijk Wetboek zelf al normeert met een vaste staffel; daar heeft de wetgever de hoogte immers al bepaald. En zij geldt niet voor afspraken die zijn gemaakt om een geschil te beëindigen dat al was ontstaan. Wie na een conflict een regeling treft en daarin een kostenafspraak opneemt, doet dat met open ogen en aan de onderhandelingstafel; die afspraak blijft in stand.

Een voorbeeld: een dienstverlener dagvaardt een zakelijke klant en vordert naast de hoofdsom een in de algemene voorwaarden bedongen vergoeding van een vast percentage aan incassokosten, wat neerkomt op een bedrag dat niet in verhouding staat tot het gedane werk. De rechter kan die post terugbrengen tot wat gelet op de gebruikelijke tarieven redelijk is, ook als de klant verstek laat gaan.

In de praktijk

Voor de schuldeiser: leg vast wat er daadwerkelijk aan invordering is gedaan, want een beding zonder onderbouwing houdt zelden de volle hoogte. Voor de aangesproken partij: wijs de rechter op de wanverhouding tussen het gevorderde bedrag en het verrichte werk; het kost weinig moeite en kan het te betalen bedrag merkbaar verlagen. Let er tot slot op dat dit artikel over de hoogte van bedongen kosten gaat, terwijl artikel 241 Rv bepaalt welk werk überhaupt naast de proceskosten vergoed kan worden.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Hoe ruim is de matigingsbevoegdheid?

Hoge Raad · 2004-09-24 · ECLI:NL:HR:2004:AP6874

Een verhuurster vorderde op grond van een beding in de huurovereenkomsten volledige vergoeding van haar kosten van rechtsbijstand en betoogde dat de rechter die aanspraak alleen kon matigen als toepassing van het beding naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. De Hoge Raad oordeelt dat die opvatting onjuist is: de rechter kan bedragen die geacht kunnen worden te zijn bedongen ter vergoeding van proceskosten of buitengerechtelijke kosten ambtshalve matigen, maar niet tot onder het bedrag van de krachtens de wet te begroten proceskosten respectievelijk de buitengerechtelijke kosten die, gelet op de gebruikelijke tarieven, jegens de wederpartij redelijk zijn; uit de wetsgeschiedenis van de gelijkluidende voorloper blijkt dat de wetgever de rechter, met name ook in verstekzaken, de bevoegdheid wilde geven deze kosten binnen redelijke grenzen te houden. Aan de motivering van zo'n matiging worden geen strenge eisen gesteld, maar zij moet wel inzicht geven in de gedachtegang van de rechter. Omdat de rechtbank niet had gemotiveerd waarom de bedongen vergoeding tegenover de wederpartij excessief belastend en onredelijk was - wat temeer klemt nu het om twee op commerciele basis handelende partijen ging - vernietigt de Hoge Raad haar vonnissen.
Tellen incassokosten mee als 'kosten' bij toerekening van betalingen?

Hoge Raad · 2015-07-10 · ECLI:NL:HR:2015:1868

In deze prejudiciële beslissing worden onder meer vragen gesteld over de bevoegdheid om in een verhouding tussen ondernemingen bedongen buitengerechtelijke incassokosten ambtshalve te matigen. De Hoge Raad zet uiteen dat buitengerechtelijke incassokosten als redelijke kosten ter verkrijging van voldoening buiten rechte voor vergoeding in aanmerking komen, behoudens voor zover de proceskostenregels van toepassing zijn, en dat dit artikel juist zulke proceskostenregels bevat. Het bepaalt dat de rechter bedongen bedragen ambtshalve kan matigen, maar niet tot onder het bedrag van de buitengerechtelijke kosten die, gelet op de gebruikelijke tarieven, jegens de wederpartij redelijk zijn.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst