Artikel 1018e Rv: De aanwijzing van de exclusieve belangenbehartiger

De aanwijzing van de exclusieve belangenbehartiger

De rechter wijst uit de eisers die overeenkomstig artikel 1018c of 1018d een collectieve vordering hebben ingesteld en voldoen aan de eisen voor ontvankelijkheid van artikel 305a, eerste tot en met derde lid, van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek, de meest geschikte eiser aan als exclusieve belangenbehartiger, waarbij hij de volgende omstandigheden in aanmerking neemt: a. de omvang van de groep personen voor wie de eiser opkomt; b. de grootte van het door deze groep vertegenwoordigde financiële belang; c. andere werkzaamheden die de eiser verricht voor de personen voor wie hij opkomt in of buiten rechte; d. eerdere door de eiser verrichte werkzaamheden of ingestelde collectieve vorderingen. Tegen deze uitspraak staat geen rechtsmiddel open.
De rechter beoordeelt daarnaast wat de collectieve vordering precies inhoudt, voor welke nauw omschreven groep personen de exclusieve belangenbehartiger de belangen in deze collectieve vordering behartigt en of de aan een bepaalde plaats gebonden aard van de collectieve vordering aanleiding geeft voor behandeling van de zaak bij een ander gerecht.
De eiser die als exclusieve belangenbehartiger wordt aangewezen, treedt in deze procedure op voor de belangen van alle personen in de nauw omschreven groep, bedoeld in het tweede lid, en als vertegenwoordiger van de niet als exclusieve belangenbehartiger aangewezen eisers. De niet als exclusieve belangenbehartiger aangewezen eisers blijven partij in de procedure. De exclusieve belangenbehartiger verricht de proceshandelingen. De rechter kan bepalen dat ook de niet aangewezen eisers proceshandelingen mogen verrichten.
Als de aard van de collectieve vordering of van de eisers of de belangen van de personen voor wie zij opkomen daartoe aanleiding geven, kan de rechter ervoor kiezen om verschillende exclusieve belangenbehartigers in een collectieve actie aan te wijzen.
De uitspraak ingevolge dit artikel wordt door de exclusieve belangenbehartiger aangetekend in het in artikel 1018c, tweede lid, bedoelde register.

Toelichting

Als meerdere organisaties voor dezelfde gebeurtenis een collectieve vordering hebben ingesteld, kan de zaak niet met alle stemmen tegelijk worden gevoerd. De rechter kiest daarom uit de eisers die aan de ontvankelijkheidseisen van het Burgerlijk Wetboek voldoen de meest geschikte, en wijst die aan als exclusieve belangenbehartiger. Die organisatie voert vanaf dat moment het woord voor de hele groep.

Waar de rechter op let

De omvang van de achterban. Voor hoeveel mensen komt deze organisatie op?
Het financiële belang. Hoe groot is het belang dat die groep vertegenwoordigt?
Andere inzet voor de groep. Wat doet de organisatie nog meer voor deze mensen, binnen en buiten een procedure?
Ervaring. Wat heeft zij eerder gedaan of eerder aan collectieve vorderingen gevoerd?

Tegen de uitspraak waarbij de aanwijzing gebeurt, staat geen rechtsmiddel open. De organisaties die worden gepasseerd, kunnen die keuze dus niet aanvechten. Dat houdt de procedure op gang; de discussie over wie de zaak mag voeren, wordt in één klap beslecht.

Wat de rechter tegelijk vastlegt

In dezelfde uitspraak bepaalt de rechter wat de collectieve vordering precies inhoudt en voor welke nauw omschreven groep personen de belangenbehartiger optreedt. Die omschrijving is bepalend voor de rest van de zaak: zij zegt wie straks aan de uitkomst gebonden is en wie zich moet afvragen of hij eruit wil stappen. Ook kan de rechter oordelen dat de zaak vanwege haar plaatsgebonden karakter beter bij een ander gerecht kan worden behandeld.

De positie van de andere eisers

De aangewezen organisatie treedt op voor alle personen in de omschreven groep en vertegenwoordigt daarnaast de niet-aangewezen eisers. Die blijven wel partij in de procedure; zij verdwijnen niet. De proceshandelingen worden verricht door de exclusieve belangenbehartiger, maar de rechter kan bepalen dat ook de andere eisers handelingen mogen verrichten, bijvoorbeeld op een punt dat juist hun achterban raakt. Geeft de aard van de zaak of van de betrokken groepen daartoe aanleiding, dan kan de rechter ook meer dan één exclusieve belangenbehartiger aanwijzen.

Een voorbeeld

Bij een dieselschandaal komen drie stichtingen op voor eigenaren van verschillende automerken en modellen. De rechter kan één organisatie aanwijzen voor het geheel, maar ook per groep een eigen belangenbehartiger benoemen als de posities te veel verschillen om samen te verdedigen.

In de praktijk

Voor gedupeerden is dit het moment waarop duidelijk wordt wie hen vertegenwoordigt en waar de grenzen van de groep liggen. De uitspraak wordt door de exclusieve belangenbehartiger aangetekend in het centraal register, zodat iedereen kan nagaan wie de zaak voert. Kort daarna volgt de bekendmaking op grond van artikel 1018f Rv, met de termijn waarbinnen iemand kan laten weten dat hij niet meedoet.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Mag een derde zich in de collectieve zaak voegen?

Hoge Raad · 2025-10-10 · ECLI:NL:HR:2025:1534

Een belangenorganisatie wilde zich in cassatie voegen aan de zijde van de oorspronkelijk gedaagde in een collectieve procedure. De Hoge Raad oordeelt dat voeging aan de kant van de oorspronkelijk eiser onverenigbaar is met het wettelijk stelsel van art. 1018d en 1018e Rv, dat voorschrijft binnen welke termijn organisaties zelf een vordering moeten instellen en dat de rechter daarna een exclusieve belangenbehartiger aanwijst. Voeging aan de kant van de gedaagde kan wel, en daarbij hoeft niet aan alle eisen voor een eigen collectieve vordering te worden getoetst; wel moet de voeging strekken tot bescherming van de belangen die de organisatie statutair behartigt en moet zij de groep voldoende vertegenwoordigen.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst