Artikel 475fa Rv: De hardheidsclausule bij de beslagvrije voet

De berekening van de beslagvrije voet is grotendeels geautomatiseerd en werkt met vaste normen. Dat maakt haar voorspelbaar, maar ook onbuigzaam: een situatie die de wetgever niet heeft voorzien, past er niet in. Artikel 475fa Rv is daarvoor het ventiel. Leidt de toepassing van de regels over de beslagvrije voet tot kennelijk onevenredige hardheid door een omstandigheid waarmee bij de vaststelling geen rekening is gehouden, dan kan de kantonrechter de voet op verzoek van de geëxecuteerde verhogen voor een termijn die hij zelf bepaalt.

De drempel: kennelijk onevenredige hardheid

De maatstaf is streng. Het gaat niet om een uitkomst die ongelukkig of krap is, want krap is de voet per definitie. Het moet gaan om een gevolg dat in verhouding tot het doel van het beslag onmiskenbaar te ver gaat. Bovendien moet het gaan om een omstandigheid waarmee bij de vaststelling geen rekening is gehouden: staat de kwestie al in de rekenregels, dan is dit artikel niet de weg, maar moet de gewone berekening worden gecorrigeerd.

Waar het om kan gaan

• Structurele kosten die de normen niet kennen. Bijvoorbeeld noodzakelijke uitgaven die met een ziekte of een beperking samenhangen en niet elders worden vergoed.
• Een bijzondere gezinssituatie. Een situatie die niet in de leefsituaties van de wet past en die tot wezenlijk hogere noodzakelijke lasten leidt.

- Een tijdelijke noodsituatie. Omstandigheden die de vaste lasten voor een afzienbare periode fors verhogen zonder dat daar compensatie tegenover staat.

Alleen op verzoek en voor bepaalde tijd

Twee kenmerken springen eruit. De verhoging komt er alleen als de geëxecuteerde erom vraagt; de deurwaarder gaat niet uit zichzelf op zoek naar hardheid. En de verhoging geldt voor een termijn die de kantonrechter bepaalt, dus niet vanzelf voor onbepaalde tijd. Loopt die termijn af terwijl de situatie onveranderd is, dan zal er opnieuw een verzoek nodig zijn.

Een voorbeeld

Iemand met loonbeslag heeft door een chronische aandoening maandelijks aanzienlijke kosten die niet worden vergoed en die in geen van de rekenregels voorkomen. De standaardvoet laat te weinig over om die kosten en de vaste lasten te dragen. Hij verzoekt de kantonrechter de voet voor een bepaalde periode te verhogen en onderbouwt dat met facturen en verklaringen over de noodzaak van die uitgaven.

In de praktijk

Bewaar dit middel voor de gevallen waarvoor het bedoeld is en probeer eerst de gewone weg: klopt de leefsituatie, kloppen de woonlasten, zijn de inkomsten juist opgevoerd, is er om een verhoging wegens hoge woonkosten gevraagd. Blijft het daarna knellen door iets wat nergens in de berekening past, dan is de kantonrechter aan zet. Onderbouw het verzoek met concrete bedragen en bewijsstukken, want de rechter moet kunnen vaststellen dat de hardheid kennelijk en onevenredig is, en niet enkel vervelend.