Artikel 474aa Rechtsvordering (474aa Rv)

Niet alle vermogensbestanddelen zijn spullen of papieren. Iemand kan ook aandelen op naam hebben, of andere effecten op naam die geen aandeel zijn. Artikel 474aa Rv zorgt ervoor dat ook die te executeren zijn: de regeling die de wet geeft voor beslag op aandelen in een naamloze of besloten vennootschap wordt van overeenkomstige toepassing verklaard, tenzij uit een bepaling in verband met de aard van het aandeel of het effect anders voortvloeit.

Een vangnetbepaling

De wet werkt het beslag op aandelen op naam in een vennootschap uitgebreid uit: hoe het exploot eruitziet, aan wie het wordt betekend, wat de vennootschap moet doen en hoe de verkoop verloopt. Voor alles wat daar net buiten valt, zou zonder dit artikel een regeling ontbreken. Artikel 474aa Rv vult dat gat door dezelfde regels van toepassing te verklaren, zodat een schuldeiser ook op dat vermogen verhaal kan halen en de schuldenaar weet welke procedure hem te wachten staat.

Overeenkomstige toepassing

De wet spreekt van overeenkomstige toepassing. De voorschriften voor aandelen in een naamloze of besloten vennootschap worden dus toegepast op het andere aandeel of effect, met de aanpassingen die nodig zijn. Een voorschrift geldt niet voor zover uit die bepaling, gelet op de aard van het aandeel of effect, iets anders voortvloeit. Welke voorschriften dat zijn, hangt af van het soort recht waarop beslag wordt gelegd en van de rechtsvorm van de uitgevende instelling.

Lidmaatschapsrechten in een vereniging

Het tweede lid bevat een uitdrukkelijke keuze van de wetgever. Lidmaatschapsrechten in verenigingen gelden als effecten op naam, maar alleen als zij voor vervreemding vatbaar zijn. Dat ene vereiste maakt het verschil:

• Overdraagbaar lidmaatschap. Denk aan een vereniging waarvan de statuten toelaten dat het lidmaatschap wordt overgedragen en waarin aan het lidmaatschap een gebruiksrecht of een aanspraak met vermogenswaarde verbonden is. Zo'n recht kan worden uitgewonnen.

- Niet-overdraagbaar lidmaatschap. Het gewone lidmaatschap van een sportclub of een belangenvereniging is persoonlijk en niet verhandelbaar. Zo'n lidmaatschap valt niet onder het tweede lid en kan dus niet als effect op naam worden geëxecuteerd; een koper zou het ook niet kunnen verkrijgen.

Een voorbeeld

Een watersportvereniging exploiteert een jachthaven. Volgens de statuten kan een lid zijn lidmaatschap, waaraan het recht op een vaste ligplaats is verbonden, aan een ander overdragen. Een schuldeiser met een vonnis tegen een van de leden wil verhaal halen. Omdat dit lidmaatschap voor vervreemding vatbaar is, geldt het als effect op naam en kan het worden geëxecuteerd volgens de regels die voor aandelen op naam gelden, met de aanpassingen die de vorm van dit recht nodig maakt.

In de praktijk

Voor schuldeisers betekent dit artikel dat verhaal niet ophoudt bij de inboedel en de bankrekening: ook deelnemingen, participaties en bepaalde lidmaatschapsrechten kunnen worden uitgewonnen. Voor degene bij wie beslag wordt gelegd is het vooral van belang te weten dat dan de regeling voor aandelenbeslag geldt, met de vormvoorschriften en waarborgen die daarbij horen. Gaat het om een lidmaatschapsrecht, dan is het tweede lid alleen van toepassing als dat recht voor vervreemding vatbaar is.