Artikel 224a Rv: Zekerheidstelling in zaken tegen publieke participatie

Journalisten, wetenschappers, activisten en klokkenluiders worden soms voor de rechter gesleept met een vordering die vooral bedoeld is om hen het zwijgen op te leggen. De kosten van verweer zijn dan het echte wapen. Artikel 224a Rv geeft daar tegenwicht. In gedingen die vallen onder de Europese richtlijn ter bescherming van bij publieke participatie betrokken personen tegen kennelijk ongegronde vorderingen en misbruik van procesrecht, kan de rechter de eiser verplichten zekerheid te stellen.

Wie zekerheid moet stellen

De verplichting kan worden opgelegd aan degene die de vordering instelt en aan degene die zich aan diens zijde voegt. Dat laatste is belangrijk: ook een partij die meeprocedeert om de eiser te steunen, kan worden aangesproken. De zekerheid dekt de proceskosten en de schadevergoeding waartoe zij op grond van die richtlijn veroordeeld zouden kunnen worden.

Het verschil met de gewone zekerheidstelling

Bij de algemene regeling draait het om de woonplaats van de eiser: woont hij buiten Nederland, dan kan zekerheid worden gevraagd. Hier is de woonplaats niet beslissend, maar de aard van de procedure. Het gaat om zaken waarin iemand wordt aangesproken vanwege deelname aan het publieke debat en waarin de vordering kennelijk ongegrond is of het procesrecht wordt misbruikt.

• De wederpartij moet het vragen. De rechter legt de verplichting op vordering van de wederpartij op.
• Vóór alle weren. Net als bij de gewone zekerheidstelling kan die vordering worden ingesteld voordat inhoudelijk verweer wordt gevoerd; dat is het aangewezen eerste moment.
• Het bedrag staat in het vonnis. De uitspraak waarin zekerheidstelling wordt bevolen, noemt de som waarvoor zekerheid moet worden verstrekt.

- Geen erkenning van rechtsmacht. Wie zekerheid vordert, erkent daarmee niet dat de Nederlandse rechter bevoegd is.

Wanneer de regeling niet geldt

Er zijn twee uitzonderingen. De eerste heeft te maken met oudere afspraken: is er met een land buiten de Unie al vóór 6 mei 2024 een verdrag gesloten waaruit iets anders volgt, dan gaat dat voor. De tweede is dezelfde waarborg die ook elders in de wet terugkeert: zekerheid wordt niet opgelegd als daardoor de effectieve toegang tot de rechter zou worden belemmerd voor degene van wie zij wordt gevraagd. Ook een eiser met een reële zaak en weinig middelen moet dus kunnen procederen.

Een voorbeeld

Een onderzoeksjournalist publiceert over misstanden bij een bedrijf. Het bedrijf begint een omvangrijke schadeprocedure met een vordering die weinig onderbouwing kent. De journalist voert vóór alle weren aan dat dit een zaak is die onder de bescherming van de richtlijn valt en vordert dat het bedrijf zekerheid stelt voor de proceskosten. Wijst de rechter dat toe, dan weet de journalist dat hij zijn kosten vergoed krijgt als hij wint, en verliest de procedure een deel van haar afschrikkende werking.

In de praktijk

Wordt u aangesproken voor een publicatie, een melding of een uiting in het publieke debat, bekijk dan met uw advocaat of deze regeling in beeld komt. Handel snel, want de vordering moet vóór uw inhoudelijke verweer worden ingesteld. Onderbouw waarom de vordering kennelijk ongegrond is of waarom het procesrecht wordt misbruikt, en maak inzichtelijk welke kosten u tegemoet gaat. Voor de eisende partij geldt het omgekeerde: een goed onderbouwde vordering heeft van deze regeling weinig te vrezen.